Verkiezingsprogramma's 2025 oversurveillance
De VVD wil de inzet van surveillance uitbreiden om de nationale veiligheid te versterken, met name door meer cameratoezicht, digitale monitoring en het delen van inlichtingen tussen overheid en bedrijven. De partij pleit voor het vergroten van de bevoegdheden van politie en inlichtingendiensten, het weren van risicovolle technologie, en het verhogen van straffen voor spionage, terwijl privacybelangen ondergeschikt worden gemaakt aan veiligheid.
Meer cameratoezicht en digitale monitoring
De VVD wil het gebruik van cameratoezicht en digitale surveillance uitbreiden, onder andere met ANPR-camera’s bij grenzen en gezichtsherkenning in het publieke domein. Dit moet bijdragen aan het bestrijden van criminaliteit, mensenhandel en het vergroten van de veiligheid in grensregio’s en op straat.
“Om beter zicht te houden op wie onze grenzen over gaat, plaatsen we camera’s langs landelijke, maar specifiek ook langs kleine wegen in grensregio’s die kentekens registreren en vergelijken met een lijst van gezochte kentekens.”
“Daartoe moderniseren we de wet op de openbare manifestaties en zetten we camera’s met gezichtsherkenning in.”
“Er komen daderprofielen en meer cameratoezicht om de handhaving op de strafbaarstelling van straatintimidatie nog effectiever te maken.”
“We willen direct uitleesbaar cameratoezicht in slachthuizen.”
Uitbreiding bevoegdheden inlichtingendiensten en informatie-uitwisseling
De VVD wil de wettelijke bevoegdheden van inlichtingendiensten uitbreiden, met lichter toezicht bij buitenlandse dreigingen en meer structurele informatie-uitwisseling met private bedrijven. Dit moet Nederland weerbaarder maken tegen digitale dreigingen en spionage.
“We maken de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) toekomstbestendig zodat we weerbaar blijven tegen toekomstige en nu nog onbekende dreigingen. Er komt lichter toezicht voor operaties tegen buitenlandse dreigingen en voor het onderscheppen van militaire communicatie, dan voor inlichtingenwerk waarbij Nederlandse burgers rechtstreeks worden onderzocht.”
“Daarnaast verstevigen we de wettelijke grondslag waarmee inlichtingendiensten structureel informatie kunnen delen met private bedrijven en breiden we het personeelsbestand van de diensten fors uit.”
“We zorgen ervoor dat onze inlichtingendiensten dreigingsinformatie wettelijk sneller en op structurele basis met (vitale) bedrijven mogen delen.”
Weren van risicovolle technologie en verhogen straffen voor spionage
De VVD wil technologie uit risicolanden weren uit vitale sectoren en de straffen voor statelijke spionage fors verhogen. Dit surveillancebeleid is gericht op het beschermen van nationale veiligheid tegen buitenlandse inmenging en digitale aanvallen.
“Kritieke sectoren zoals havens, luchthavens telecombedrijven en bewakingssystemen mogen geen technologie uit risicolanden gebruiken. Tegelijkertijd verhogen we de straffen voor statelijke spionage fors.”
“We verbeteren de opsporing, sluiten bedrijven en personen met banden met vijandige regimes uit van strategische sectoren en beperken diplomatieke toegang.”
Informatiedeling boven privacy
De VVD stelt dat het belang van veiligheid en informatiedeling zwaarder moet wegen dan privacy, vooral bij de aanpak van ondermijning en (online) fraude.
De Partij voor de Dieren (PvdD) is zeer kritisch over surveillance en pleit voor strikte bescherming van privacy en grondrechten. Zij willen het gebruik van cameratoezicht en gezichtsherkenning sterk beperken, stoppen met massasurveillance door de overheid, en surveillance van vreedzame demonstranten beëindigen. Alleen bij concrete verdenking en onder rechterlijke toetsing mag gegevensverzameling plaatsvinden.
Cameratoezicht en gezichtsherkenning beperken
PvdD wil het gebruik van cameratoezicht en gezichtsherkenning in de openbare ruimte, winkels en horeca verbieden, en alleen tijdelijk toestaan onder strikte voorwaarden. Zij zien deze vormen van surveillance als een bedreiging voor privacy en grondrechten.
“Inzet van cameratoezicht mag alleen tijdelijk, in een door de rechter aangewezen risicogebied. Camera’s met gezichtsherkenning staan we niet toe in de openbare ruimte, winkels en horeca. Daarnaast komt er een verbod op particuliere camera’s met gezichtsherkenning, zoals slimme deurbellen, in de openbare ruimte.”
Stoppen met massasurveillance en data-experimenten
De partij verzet zich tegen massasurveillance door de overheid, zoals het ‘Camera in Beeld’-netwerk, de Sleepwet, en grootschalige data-analyse zonder strikte waarborgen. Ze willen privacyvriendelijke wetgeving en terughoudendheid bij het verzamelen en koppelen van gegevens.
“De politie stopt dus ook met het ‘Camera in Beeld’-surveillancenetwerk en met het inzetten van gezichtsherkenningssoftware bij beelden van demonstraties.”
“De voorgenomen verdere verruiming van de Sleepwet gaat niet door. In plaats daarvan wordt de Sleepwet ingetrokken en er komt een nieuwe privacyvriendelijke Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv).”
“De voorgestelde ‘Super SyRi’-wet (WGS), waarbij de overheid en bedrijven massaal gegevens verzamelen, koppelen en analyseren, voeren we niet in.”
“We gaan uiterst terughoudend om met data-experimenten in de private en publieke ruimte.”
Surveillance van demonstranten stoppen
PvdD wil dat surveillance van vreedzame demonstranten volledig stopt, omdat dit het demonstratierecht en de vrijheid van meningsuiting ondermijnt. Zij eisen wettelijke kaders en onafhankelijk toezicht op lokale surveillancepraktijken.
“Surveillance van vreedzame demonstranten stopt. Het Team Openbare Orde en Inlichtingen (TOOI) die voor de openbare veiligheid op lokaal niveau moet zorgen, zet geen burgerinformanten meer in en wordt hervormd. Er moeten wettelijke kaders komen waaraan het TOOI moet voldoen en er moet onafhankelijk toezicht komen zodat grondrechten van burgers gewaarborgd blijven.”
Gegevensverzameling alleen bij concrete verdenking en rechterlijke toetsing
De partij stelt dat politie, justitie en inlichtingendiensten alleen gegevens over burgers mogen opvragen bij bedrijven als er een concrete verdenking is, getoetst door een rechter. Dit waarborgt het communicatiegeheim en beschermt burgers tegen willekeurige surveillance.
“Alleen wanneer er sprake is van een concrete verdenking die door de rechter wordt getoetst, mogen politie, justitie en inlichtingendiensten gegevens over burgers opvragen bij bedrijven.”
“Opsporing- en veiligheidsdiensten mogen geen digitale apparaten binnendringen zonder dat daar een zwaarwichtige, door de rechter getoetste reden voor is.”
BIJ1 is fel tegen grootschalige surveillance in de publieke ruimte en wil privacy van burgers centraal stellen. Ze pleiten voor het stoppen van standaard cameratoezicht, het verbieden van automatische gezichtsherkenning, het minimaliseren van dataverzameling en het ontmantelen van veiligheidsdiensten met vergaande surveillancemogelijkheden. Hun visie is dat veiligheid niet bereikt wordt door controle en toezicht, maar door het beschermen van burgerrechten en het beperken van staatsmacht.
Cameratoezicht en gezichtsherkenning stoppen
BIJ1 wil een einde maken aan grootschalige surveillance zoals standaard cameratoezicht en automatische gezichtsherkenning in de publieke ruimte. Ze zien dit als een bedreiging voor de privacy en democratische rechten van burgers, en willen dat cameratoezicht alleen nog in uitzonderlijke gevallen wordt toegestaan.
“De grootschalige controle en surveillance bij demonstraties – zoals de standaard inzet van camera’s – in de publieke ruimte stopt onmiddellijk en er komt nieuw beleid waarin de privacy van de burger centraal staat. Ook automatische gezichtsherkenning wordt verboden.”
“Cameratoezicht wordt niet meer de norm, maar een uitzondering.”
Streng toezicht op dataverzameling door overheid en politie
BIJ1 wil dat alle dataverzameling door overheid en justitie wordt geminimaliseerd tot het strikt noodzakelijke, onder streng toezicht van privacywaakhonden. Ze willen dat adviezen van privacywaakhonden openbaar en afdwingbaar worden, en dat het verzamelen van data via privé smart-deurbellen volledig wordt gestopt.
Ontmantelen van veiligheidsdiensten met surveillancemogelijkheden
BIJ1 wil veiligheidsdiensten zoals de AIVD, NCTV en politie-onderdelen met surveillancetaken ontmantelen en hun bevoegdheden fors inperken. Ze zien deze diensten als een bedreiging voor democratische controle en burgerrechten.
Verbod op surveillancehonden en andere geweldsmiddelen
BIJ1 wil het gebruik van zogenaamde surveillancehonden en andere geweldsmiddelen door de politie verbieden, omdat deze bijdragen aan een repressieve surveillancestaat.
“De inzet van geweldsmiddelen zoals ... surveillancehonden wordt verboden.”
DENK is kritisch over surveillance en pleit voor strenge waarborgen rond privacy, transparantie van algoritmes en bescherming tegen machtsmisbruik door technologie. Ze willen discriminatoire surveillancepraktijken, zoals etnisch profileren en het plaatsen van moslims op lijsten, expliciet verbieden en investeren in toezicht op digitale mensenrechten.
Verbod op discriminatoire surveillance en etnisch profileren
DENK verzet zich tegen het gebruik van afkomst of religie in risicoprofielen en tegen discriminerende surveillancepraktijken door de overheid. Ze willen hulpmiddelen inzetten om etnisch profileren te voorkomen en eisen excuses voor eerdere illegale spionage bij moskeeën.
Strenge waarborgen en transparantie bij algoritmische surveillance
DENK wil wettelijke waarborgen voor mensenrechten bij het gebruik van algoritmen, inclusief een verbod op afkomstgerelateerde kenmerken in risicoprofielen en verplichte transparantie via een algoritmeregister. Ze pleiten voor versterkt toezicht op digitale privacy en machtsmisbruik door technologie.
“Het gebruik van afkomstgerelateerde kenmerken in algoritmen en risicoprofielen wordt verboden.”
“Er komt een verplicht algoritmeregister, dat geldt voor zowel overheden als bedrijven die algoritmen inzetten.”
“Wij willen inzetten op betere waarborgen van de online privacy.”
Versterking toezicht op privacy en digitale mensenrechten
Om misbruik van surveillance en persoonsgegevens te voorkomen, wil DENK de Autoriteit Persoonsgegevens meer middelen en bevoegdheden geven, met speciale aandacht voor kunstmatige intelligentie en digitale veiligheid.
“De AP krijgt extra middelen, bredere bevoegdheden en diepgaande expertise op het gebied van kunstmatige intelligentie.”
“Wij willen extra ondersteuning voor kleine organisaties om hun digitale beveiliging op orde te krijgen. De overheid investeert in een veilige digitale infrastructuur en de bescherming van persoonsgegevens.”
FVD verzet zich krachtig tegen digitale surveillance door de overheid en pleit voor maximale bescherming van privacy en anonimiteit online. Ze willen de Sleepwet intrekken, een Europese Digital ID en biometrische registratie van internetgebruikers blokkeren, en anonimiteit op internet waarborgen. Hun visie is dat vrijheid en veiligheid alleen bestaan als burgers niet structureel gevolgd of gecontroleerd worden.
Sleepwet, Digital ID en biometrische registratie afwijzen
FVD ziet overheids-surveillance als een bedreiging voor de vrijheid en privacy van burgers, vooral in het digitale tijdperk. Ze willen bestaande en toekomstige wetten die grootschalige monitoring mogelijk maken, zoals de Sleepwet, Europese Digital ID en biometrische registratie, expliciet afschaffen of blokkeren om anoniem internetgebruik te beschermen.
“We verzetten ons tegen digitale surveillance, zoals de Sleepwet of Digital ID, en beschermen vrije meningsuiting met een anti-censuurwet.”
“De afgelopen jaren heeft de overheid haar macht om burgers te volgen en te controleren steeds verder uitgebreid. De Sleepwet werd ondanks een afwijzend referendum doorgedrukt en er liggen plannen voor een Europese Digital ID en zelfs het registreren van biometrische data van internetgebruikers.”
“We respecteren de uitslag van het referendum van 2017 en schaffen de Sleepwet af, zodat burgers niet structureel kunnen worden afgeluisterd.”
“We verzetten ons tegen een Europese digitale identiteit, zodat Nederlanders niet in een centraal controlesysteem terechtkomen.”
“We weigeren voorstellen om biometrische data van internetgebruikers op te slaan, zodat anonimiteit online gewaarborgd blijft.”
Anonimiteit op internet garanderen
FVD beschouwt anonimiteit als essentieel voor een vrije samenleving en wil verplichte identiteitskoppeling aan online accounts verbieden. Dit moet voorkomen dat burgers onder toezicht staan bij hun digitale communicatie en informatievergaring.
“We maken anonimiteit de norm. We verzetten ons tegen verplichte identiteitskoppeling aan accounts, zodat iedereen zonder angst kennis kan vergaren en meningen kan uiten.”
Privacy als grondrecht voor digitale communicatie
FVD wil het grondwettelijk briefgeheim uitbreiden naar digitale communicatie, zodat burgers ook online zonder toezicht of censuur kunnen communiceren. Dit is volgens hen noodzakelijk nu steeds meer informatie-uitwisseling digitaal verloopt.
“Forum voor Democratie vindt dat dit recht in de moderne tijd ook moet gelden voor digitale communicatie tussen burgers. Iedereen moet vertrouwelijk en zonder toezicht of censuur kunnen communiceren, ook online.”
NSC verzet zich expliciet tegen de ontwikkeling van een surveillancestaat en pleit voor strikte bescherming van privacy en burgerrechten. Ze willen massasurveillance en chatcontrole door de overheid verbieden, gezichtsherkenning in de openbare ruimte tegengaan en burgers meer zeggenschap geven over hun eigen data. Hun kernvisie is dat digitale veiligheid en privacy hand in hand moeten gaan, waarbij de overheid terughoudend is met het volgen en profileren van individuen.
Geen surveillancestaat en verbod op massasurveillance
NSC spreekt zich duidelijk uit tegen een surveillancestaat en tegen massasurveillance door de overheid. Ze willen voorkomen dat burgers structureel gevolgd of geprofileerd worden en stellen privacy centraal in hun digitale beleid. Dit standpunt is een reactie op zorgen over toenemende digitale controle en het risico op misbruik van data door de overheid.
“Geen surveillancestaat.”
“Burgers moeten onderling vertrouwelijk kunnen communiceren zonder vrees voor massasurveillance vanuit de overheid. De overheid mag geen chatcontrole invoeren waarbij achterdeurtjes in communicatiediensten ingebouwd worden om end-to-end-encryptie te omzeilen.”
“Uiteraard moeten we zeer terughoudend zijn als het gaat om het volgen of profileren van individuen. Bij gevoelige data behoort zoveel mogelijk gebruik te worden gemaakt van privacybevorderende technologie.”
Verbod op gezichtsherkenning in de openbare ruimte
NSC wil het gebruik van gezichtsherkenningstechnologie in de publieke ruimte en supermarkten verbieden, uit zorg voor de impact op de persoonlijke levenssfeer van burgers. Dit is een concreet voorstel om ongerichte surveillance en privacyschendingen te voorkomen.
“Zo mogen er geen camera’s met gezichtsherkenning in de openbare ruimte of in supermarkten hangen.”
Meer zeggenschap en transparantie over eigen data
NSC wil dat burgers inzicht en controle krijgen over wie hun data gebruikt, en dat gevoelige gegevens slechts eenmaal worden opgeslagen. Dit moet voorkomen dat data ongecontroleerd wordt gedeeld of gebruikt voor onzichtbare surveillance.
“Wanneer een persoon/bedrijf/instantie deze gegevens wil opvragen, wordt de zoekvraag geregistreerd en gemeld bij de burger. Burgers kunnen dan zien wie hun data gebruikt en er eventueel een klacht over indienen.”
“We hanteren het principe dat de burger zo veel mogelijk zeggenschap moet krijgen over de data die over hem of haar worden verzameld en verwerkt.”
De SGP steunt gerichte surveillance door veiligheidsdiensten en politie om terrorisme, georganiseerde misdaad en digitale dreigingen te bestrijden, ook als dit ten koste gaat van privacy van verdachten. Tegelijkertijd waakt de partij voor te vergaande digitale controle vanuit de EU en pleit zij voor bescherming van privacy en transparantie bij dataverzameling door bedrijven en overheid. De SGP wil dat surveillance proportioneel blijft en niet leidt tot censuur of onnodige inbreuk op burgerrechten.
Meer bevoegdheden voor veiligheidsdiensten bij terrorismebestrijding
De SGP vindt dat veiligheidsdiensten voldoende ruimte moeten hebben om aanslagen te voorkomen en digitaal verkeer van terroristen te onderscheppen, ook als dit de privacy van verdachten beperkt. Dit wordt gezien als noodzakelijk voor de veiligheid van de samenleving.
“De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten moet voldoende ruimte bieden om snel op nieuwe dreigingen in te spelen, ook als dat privacy van mogelijke terroristen beperkt.”
“Veiligheidsdiensten moeten aanslagen voorkomen en digitaal verkeer van terroristen tijdig onderscheppen.”
Strengere digitale controle bij detentie en zware criminaliteit
De SGP ondersteunt audiovisueel toezicht bij vertrouwelijke gesprekken in het strengste detentieregime, waarbij veiligheid zwaarder weegt dan privacy van gevangenen.
“Voor het strengste detentieregime geldt dat vertrouwelijke gesprekken onder audiovisueel toezicht kan staan. De veiligheid van de samenleving weegt hier zwaarder dan de privacy van de gevangene.”
Kritisch op digitale controle en censuur vanuit de EU
De SGP waarschuwt voor digitale controle die overgaat in censuur van klassiek-christelijke opvattingen en pleit voor bescherming van vrijheid van meningsuiting.
“De SGP waakt ervoor dat digitale controle vanuit de EU omgezet wordt in digitale censuur van klassiek-christelijke opvattingen, zoals op het terrein van het huwelijk en de bescherming van het (ongeboren) leven.”
Transparantie en eigenaarschap van data
De SGP wil dat burgers zelf bepalen wat er met hun data gebeurt en dat bedrijven transparant zijn over datagebruik, om ongewenste surveillance door private partijen te voorkomen.
“Bedrijven en organisaties moeten transparant zijn over het gebruik van data van burgers.”
“De SGP wil toe naar zoveel mogelijk ‘individueel eigenaarschap’ van data. Niet de autofabrikant en het energiebedrijf, maar de auto- en de woningbezitter moeten bepalen wat er met ‘hun’ data gebeurt.”
De ChristenUnie is kritisch over grootschalige surveillance en pleit voor duidelijke ethische kaders, transparantie en privacybescherming bij digitale opsporing en het gebruik van technologie door de overheid. Ze willen dat de inzet van digitale middelen, zoals algoritmes en AI, streng wordt gereguleerd en transparant is, met waarborgen voor burgerrechten en privacy.
Strenge ethische kaders en transparantie bij digitale surveillance
De ChristenUnie erkent het belang van digitale opsporing door politie en overheid, maar stelt dat dit alleen mag binnen strikte ethische en wettelijke kaders. Ze maken zich zorgen over de impact van technologie op privacy en pleiten voor transparantie over het gebruik van algoritmes en AI, zodat burgers beschermd blijven tegen ongewenste surveillance en machtsmisbruik.
“Digitalisering biedt veel kansen maar kent ook risico’s. De overheid moet grenzen stellen waar het gaat om de inzet van technieken en de regulering van ons digitale maatschappelijke verkeer, bijvoorbeeld bij het gebruik van kunstmatige intelligentie en algoritmes. Het algoritmeregister wordt uitgebreid en verplicht gesteld, zodat transparant is hoe algoritmes worden ingezet.”
“De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) is een van de grootste maatschappelijke uitdagingen van onze tijd, met potentieel ontwrichtende gevolgen voor onder andere de rechtsstaat. Daarom vindt de ChristenUnie dat dit duidelijke ethische kaders en regie van de overheid vraagt.”
“De politie is een belangrijke linie voor veiligheid en de strijd tegen onrecht... Die ook op het web criminaliteit opspoort. Maar nog beter, die criminaliteit voorkomt. Dit kan alleen door de versterking van de nabijheid van de politie in de wijken en buurten. En door aanwezigheid van de politie in het digitale domein.”
Bescherming van privacy en beperking van dataverzameling
De partij waarschuwt voor het verlies van grip op grote techbedrijven en het risico dat privacy en vrije toegang tot informatie in het gedrang komen door grootschalige dataverzameling en surveillance. Ze willen dat burgers controle houden over hun eigen data en dat commerciële exploitatie van persoonsgegevens wordt tegengegaan.
“Ons recht op privacy en onze vrije en ongefilterde toegang tot gegevens kunnen in het gedrang komen als we niet meer grip krijgen op grote techbedrijven die grote hoeveelheden data over ons verzamelen en steeds meer bepalen welke informatie wij zien.”
“Voorwaarde is dat de privacy van patiënten wordt geborgd en commercieel gebruik van data uitgesloten.”
De PVV pleit voor een forse uitbreiding van surveillance, vooral gericht op veiligheid en het tegengaan van criminaliteit en overlast. Ze willen meer zichtbare politie op straat, inzet van het leger met camera’s en drones aan de grens, en bodycams voor NS-medewerkers. De nadruk ligt op preventie, afschrikking en directe handhaving via technologische en fysieke aanwezigheid.
Inzet van camera’s en drones aan de grens
De PVV wil het leger inzetten voor grensbewaking, waarbij gebruik wordt gemaakt van camera’s en drones om asielzoekers te weren. Dit surveillancebeleid is gericht op het voorkomen van illegale migratie en het afdwingen van een totale asielstop.
Bodycams voor NS-medewerkers
Om de veiligheid in het openbaar vervoer te vergroten, stelt de PVV voor om alle NS-medewerkers uit te rusten met bodycams. Dit is een vorm van persoonsgerichte surveillance bedoeld om incidenten te registreren en af te schrikken.
“Alle NS-medewerkers krijgen een bodycam.”
Meer zichtbare politie en gericht preventief fouilleren
De PVV wil 10.000 extra politieagenten, vooral zichtbaar op straat in probleemwijken, en pleit voor gericht preventief fouilleren. Dit is een klassieke vorm van fysieke surveillance, bedoeld om criminaliteit en overlast direct te bestrijden.
Volt is uitgesproken tegen massale en ongerichte surveillance, en wil het gebruik van gezichtsherkenning en demonstrantendatabases verbieden. Ze pleiten voor strikte mensenrechtentoetsen bij nieuwe surveillancewetgeving, meer toezicht op inlichtingendiensten, en bescherming van privacy als fundamenteel recht.
Verbod op massale surveillance en gezichtsherkenning
Volt verzet zich tegen het gebruik van gezichtsherkenning en het bijhouden van demonstrantendatabases, omdat dit intimiderend werkt en het recht op protest ondermijnt. Ze willen een expliciet verbod op massale surveillance en profilering van demonstranten zonder aanleiding.
“Het gebruik van gezichtsherkenning van demonstranten en het bijhouden van een demonstrantendatabase moet worden verboden. ... Het verbod op massale surveillance moet expliciet worden vastgelegd.”
“Het monitoren of profileren van demonstranten zonder aanleiding werkt intimiderend, ondermijnt het vertrouwen in de overheid en heeft een afschrikwekkend effect op deelname aan democratisch protest.”
Strikte mensenrechtentoets bij surveillancewetgeving
Volt wil dat nieuwe en bestaande wetgeving in het veiligheidsdomein verplicht wordt getoetst aan mensenrechten, met bijzondere aandacht voor het voorkomen van grootschalige, ongerichte surveillance zoals real-time gezichtsherkenning en sleepnetten.
“Digitalisering biedt kansen, maar verkeerde inzet bedreigt ook de veiligheid, bijvoorbeeld door illegale inzet van grootschalige real-time gezichtsherkenning of sleepnetten. Volt wil een verplichte mensenrechtentoets bij nieuwe (en bestaande) wetgeving in het veiligheidsdomein.”
Meer toezicht op inlichtingendiensten en bescherming privacy
Volt vindt dat de rechten van inwoners niet ondergeschikt mogen zijn aan veiligheid. Ze pleiten voor herziening van de WIV-2017 met centraal toezicht op inlichtingendiensten, en zijn tegen het afzwakken van encryptie.
“De huidige Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (de WIV-2017) wordt zo snel mogelijk herzien. ... Daarin moeten de rechten van inwoners niet ondergeschikt gemaakt worden aan veiligheid. Bij de herziening moet toezicht voor, tijdens en ná handelingen van de inlichtingendiensten centraal staan.”
“Voor Volt is het afzwakken van end-to-end encryptie ten behoeve van schijnveiligheid onaanvaardbaar. Online communicatie blijft dus beschermd.”
GroenLinks-PvdA is kritisch over massasurveillance en pleit voor gerichte, proportionele inzet van digitale surveillance uitsluitend bij ernstige dreigingen zoals terrorisme. Ze willen riskante AI-surveillance, zoals realtime gezichtsherkenning, verbieden en export van dergelijke technologie aan banden leggen om mensenrechten te beschermen.
Gerichte surveillance bij terrorismebestrijding, geen massasurveillance
GroenLinks-PvdA verwerpt massasurveillance en wil dat digitale surveillance alleen gericht en proportioneel wordt ingezet bij ernstige dreigingen, zoals terrorisme. Ze benadrukken het belang van mensenrechten en samenwerking met betrouwbare Europese landen.
“Bij de bestrijding van terrorisme ligt de nadruk op het verzamelen van inlichtingen uit menselijke bronnen en gerichte digitale surveillance in plaats van op massasurveillance.”
“Het verzamelen van inlichtingen gebeurt zo gericht mogelijk.”
Verbod op riskante AI-surveillance zoals realtime gezichtsherkenning
De partij wil riskante AI-systemen voor surveillance, zoals realtime gezichts- of emotieherkenning, expliciet verbieden vanwege de risico’s voor privacy en mensenrechten.
“We verbieden riskante AI-systemen, zoals systemen voor realtime gezichts- of emotieherkenning.”
Stop op export van surveillance-software die mensenrechten schaadt
GroenLinks-PvdA wil met Europese regelgeving voorkomen dat (AI)surveillance-software wordt geëxporteerd naar landen waar deze technologie bijdraagt aan mensenrechtenschendingen.
“Met nieuwe Europese regelgeving voorkomen we de export van (AI)software in de surveillance- en defensie-industrie die bijdraagt aan mensenrechtenschendingen.”
De SP is fel tegen grootschalige surveillance door zowel overheden als bedrijven en wil de privacy van burgers beschermen. Ze pleiten voor een verbod op massasurveillance, het stimuleren van encryptie, het beperken van dataverzameling en het aan banden leggen van het verdienmodel van Big Tech dat draait op surveillancekapitalisme. De partij wil dat alleen bij concrete verdenking gegevens mogen worden verzameld en dat digitale autonomie en burgerrechten in het digitale tijdperk worden versterkt.
Verbod op massasurveillance en sleepnetten
De SP verzet zich tegen het zonder verdenking verzamelen van gegevens door overheden en geheime diensten. Ze vinden dat massasurveillance niet effectief is en de privacy van onschuldige burgers schaadt.
“Zonder verdenking, geen data. Mensen moeten niet bang hoeven zijn dat er ongevraagd gegevens over hen worden verzameld. Als er geen concrete verdenking tegen iemand bestaat, mogen er geen gegevens binnengeharkt worden. Ook de AIVD heeft geen vrijbrief om massaal gegevens van burgers te verzamelen. Het doorzoeken van massa’s gegevens van onschuldige burgers is niet effectief voor de bestrijding van terreur en zulke sleepnetten laten we dus niet meer toe.”
Stimuleren van encryptie en afwijzen van chatcontrole
De SP is tegen Europese plannen voor chatcontrole en wil encryptie juist stimuleren om vertrouwelijkheid van communicatie te waarborgen.
“We zijn tegen het plan van de EU om apps zoals WhatsApp of Signal verplicht berichten te laten controleren op ongewenste inhoud voordat ze worden verstuurd. Om dat te kunnen doen, moeten de apps eerst je berichten ontsleutelen, waardoor je privégesprekken niet meer écht privé zijn. We zijn tegen het EU voornemen om chatcontrole verplicht te stellen. Dit zal de vertrouwelijkheid van communicatie ondermijnen. Versleutelen van informatie door burgers wordt niet verboden, maar moeten we juist stimuleren.”
Aan banden leggen van surveillancekapitalisme door Big Tech
De SP wil het verdienmodel van grote techbedrijven aanpakken dat gebaseerd is op het grootschalig verzamelen en verhandelen van persoonlijke data voor gedragsgestuurde advertenties.
“Leg het verdienmodel van sociale media en Big Tech aan banden. In de afgelopen jaren is onze digitale wereld steeds meer veranderd in een verdienmodel dat draait om surveillancekapitalisme: het grootschalig verzamelen en verhandelen van persoonlijke data voor gedragsgestuurde advertenties.”
Dataminimalisatie en beperking van dataverzameling
De SP wil dat dataminimalisatie de norm wordt en dat overheden en bedrijven geen overbodige persoonsgegevens verzamelen, zoals locatiegegevens zonder duidelijke noodzaak.
“Baas over eigen data. Dataminimalisatie wordt de norm. Overheden en bedrijven mogen geen overbodige persoonsgegevens verzamelen, zoals locatiegegevens zonder duidelijke noodzaak.”
50PLUS benoemt het belang van digitale veiligheid en privacy, maar doet geen concrete voorstellen voor meer of minder surveillance door de overheid. Hun focus ligt op het beschermen van ouderen tegen digitale dreigingen en het investeren in veilige digitale systemen, zonder expliciet cameratoezicht, monitoring of andere vormen van surveillance te noemen. Er zijn geen expliciete standpunten over surveillance in de klassieke zin (zoals cameratoezicht, monitoring van burgers of grootschalige data-analyse).
Investeren in digitale veiligheid en privacy
50PLUS wil digitale veiligheid versterken om burgers, met name ouderen, te beschermen tegen digitale bedreigingen. Dit gebeurt door te investeren in veilige systemen en het beperken van anonieme accounts, maar zonder expliciete voorstellen voor surveillance of monitoring door de overheid.
“Digitale veiligheid heeft grote urgentie. Er komen digitaal steeds sneller en meer bedreigingen op ons af. We willen dat er extra geïnvesteerd wordt in de veiligheid van onze systemen om onafhankelijk te worden van commerciële en buitenlandse partijen.”
“Anonieme accounts worden verboden of in ieder geval sterk beperkt.”
“Digitale privacy- en veiligheidsmaatregelen beschermen ouderen tegen online oplichting en identiteitsdiefstal.”
BBB is kritisch over surveillance in de publieke ruimte en pleit voor strikte wettelijke kaders en toezicht voordat gezichtsherkenning en andere surveillancetechnologieën worden ingezet. Tegelijkertijd erkent de partij het belang van digitale bewaking voor cybersecurity en publieke veiligheid, mits privacy en grondrechten gewaarborgd blijven. De kern van hun visie is dat technologie in dienst moet staan van de mens, met duidelijke grenzen aan overheidstoezicht.
Beperk gezichtsherkenning en surveillance zonder wetgeving
BBB wil het gebruik van gezichtsherkenning en andere surveillancetechnologieën in de publieke ruimte beperken of verbieden, tenzij er expliciete wetgeving en strikt toezicht is. Dit standpunt komt voort uit zorgen over privacy en de bescherming van digitale grondrechten, waarbij de partij benadrukt dat technologische middelen niet zonder democratische controle mogen worden ingezet.
“Beperk of verbied het gebruik van gezichtsherkenning en andere surveillance in de publieke ruimte zonder expliciete wetgeving en strikt toezicht.”
Digitale bewaking alleen voor publieke sectoren met waarborgen
BBB ziet een rol voor digitale bewaking bij het beschermen van publieke sectoren tegen cyberdreigingen, maar benadrukt dat dit gepaard moet gaan met investeringen in cybersecurity en bescherming van privacy. Surveillance wordt hier functioneel ingezet voor veiligheid, maar altijd met oog voor privacybescherming.
“Nederlandse cybersecurity bedrijven krijgen voorrang bij veiligheidsprojecten en digitale bewaking van publieke sectoren.”
Veranker digitale grondrechten en privacy
Om te voorkomen dat surveillance de autonomie en privacy van burgers ondermijnt, wil BBB digitale grondrechten expliciet in de Grondwet vastleggen. Dit moet burgers beschermen tegen ongecontroleerde inzet van surveillancetechnologieën door de overheid.
“Veranker digitale grondrechten in de Grondwet om de privacy, zeggenschap en autonomie van burgers in het digitale domein te waarborgen.”
BVNL is kritisch over overheidssurveillance en pleit voor maximale bescherming van privacy, met een duidelijke afwijzing van grootschalige monitoring en profilering van burgers. Cameratoezicht en monitoring zijn alleen toegestaan als ze strikt noodzakelijk zijn voor veiligheid, waarbij privacy altijd wordt meegewogen. BVNL wil dat de overheid stopt met het verzamelen van onnodige informatie en het samenstellen van profielen van burgers.
Cameratoezicht alleen bij duidelijke veiligheidswinst
BVNL accepteert cameratoezicht uitsluitend als het aantoonbaar bijdraagt aan de veiligheid van burgers, en benadrukt dat het belang van privacy altijd moet worden afgewogen. Dit standpunt adresseert het risico van overmatige visuele surveillance in de openbare ruimte.
“Cameratoezicht is geoorloofd waar dit de veiligheid van burgers bevordert. Vanzelfsprekend wordt bij de weging het belang van ieders privacy betrokken.”
Stoppen met grootschalige dataverzameling en profilering
BVNL verzet zich tegen het ongericht verzamelen van informatie en het opstellen van profielen van burgers door de overheid, omdat dit leidt tot ongewenste surveillance en inbreuk op fundamentele rechten. Dit standpunt richt zich op digitale en data-gedreven surveillancepraktijken.
“De overheid stopt met ongeremde informatieverzameling over burgers en het samenstellen van profielen van burgers (met bijvoorbeeld het programma Palentir e.d.).”
Strikte monitoring alleen bij zware misdrijven
BVNL ondersteunt monitoring uitsluitend in het geval van zware misdrijven, zoals zedendelicten, waar het belang van publieke veiligheid zwaarder weegt dan privacy. Dit betreft persoonsgerichte surveillance als uitzondering.
“die veroordeeld zijn voor een zedenmisdrijf worden levenslang gemonitord, bijvoorbeeld met een elektronische enkelband.”
Het CDA kiest voor gerichte uitbreiding van surveillance in de publieke ruimte, vooral via technologie zoals bodycams voor boa’s en versterking van inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De partij ziet surveillance als noodzakelijk om veiligheid te vergroten, criminaliteit te bestrijden en dreigingen van statelijke actoren en georganiseerde misdaad vroegtijdig te signaleren. De nadruk ligt op het verhogen van de pakkans, bewijsvoering en bescherming van kwetsbare groepen, met aandacht voor privacy en proportionaliteit.
Bodycams voor boa’s en politie-inzet op straat
Het CDA wil dat alle buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) standaard worden uitgerust met bodycams om bewijs te verzamelen en de veiligheid op straat te vergroten. Dit is een concrete technologische uitbreiding van surveillance, bedoeld om de pakkans te verhogen en de bewijspositie te versterken.
“Alle boa’s moeten standaard worden uitgerust met bodycams, waardoor beelden van strafbare delicten direct als bewijs kunnen dienen in de rechtszaal.”
Versterking inlichtingen- en veiligheidsdiensten tegen statelijke dreigingen
Het CDA pleit voor goed geëquipeerde inlichtingen- en veiligheidsdiensten om ontwrichtende acties van kwaadwillende landen, terroristische groeperingen en criminele netwerken vroegtijdig te signaleren en tegen te gaan. Surveillance wordt hier gezien als essentieel voor nationale veiligheid en het beschermen van de democratische rechtsorde.
“Dat vraagt om goed geëquipeerde inlichtingen- en veiligheidsdiensten om deze dreiging vroegtijdig te signaleren en tegen te gaan.”
“We hebben te maken met een groot aantal statelijke actoren, terroristische groeperingen en criminele netwerken die onze nationale veiligheid en democratische rechtsorde bedreigen. Daar moeten we harder tegen optreden. Nederland moet zich weerbaar maken. Daarin spelen onze inlichtingen- en veiligheidsdiensten een grote rol.”
D66 spreekt zich in het verkiezingsprogramma nauwelijks expliciet uit over surveillance in de zin van toezicht, monitoring of grootschalige observatie door de overheid. De partij legt de nadruk op versterking van toezicht op bedrijven (vooral techbedrijven) en digitale opsporing door de politie, maar concrete voorstellen over bredere surveillancepraktijken of burgerobservatie ontbreken. D66 focust vooral op bescherming van privacy, digitale autonomie en het reguleren van techbedrijven, niet op uitbreiding van surveillance.
Versterken toezicht op techbedrijven en digitale opsporing
D66 wil dat toezichthouders en politie meer middelen krijgen om digitale criminaliteit en schadelijke online praktijken aan te pakken, maar zonder expliciet te pleiten voor meer algemene surveillance van burgers. De nadruk ligt op handhaving bij bedrijven en digitale opsporing, niet op massasurveillance.
“We versterken het toezicht hierop en stellen bedrijven aansprakelijk als zij in gebreke blijven.”
“We verlichten werk door meer te investeren in digitale opsporing en minder inzet op kleine vergrijpen.”
“Waar we die autonomie nog niet hebben, beschermen sterke toezichthouders mensen en maatschappij tegen de schadelijke effecten van de verdienmodellen van grote techbedrijven.”
JA21 pleit voor een forse uitbreiding van cameratoezicht en investeringen in geavanceerde surveillancetechnologie, vooral gericht op het bestrijden van georganiseerde misdaad en drugssmokkel. De partij wil juridische belemmeringen voor het gebruik van camerabeelden wegnemen en zet in op technologische middelen om de veiligheid te vergroten. Hun visie is dat meer en effectievere surveillance noodzakelijk is om criminaliteit daadkrachtig aan te pakken.
Uitbreiding cameratoezicht en surveillancetechnologie
JA21 ziet het vergroten van cameratoezicht en de inzet van geavanceerde surveillancetechnologie als essentieel om georganiseerde misdaad, ondermijning en drugssmokkel tegen te gaan. De partij wil juridische barrières voor het gebruik van camerabeelden wegnemen en fors investeren in moderne technologieën om de effectiviteit van opsporing en handhaving te verhogen.
“Uitbreiding van het cameratoezicht, wegnemen van juridische belemmeringen voor het maken, opslaan en uitkijken van camerabeelden en fors investeren in geavanceerde surveillancetechnologie om drugssmokkel tegen te gaan.”