Verkiezingsprogramma's 2025 overoverheidshervorming
De VVD wil een kleinere, effectievere en klantgerichte overheid die zich focust op kerntaken en minder regels, bureaucratie en overhead kent. Ze stellen concrete maatregelen voor zoals het fors verminderen van het aantal ambtenaren, het schrappen van overbodige regels, het invoeren van een Wet op regeldruk- en complexiteitsvermindering, en het verhogen van de eisen aan ambtenaren en topambtenaren. Digitalisering, verspillingsaudits en het centraal stellen van de burger zijn kernpunten in hun visie op overheidshervorming.
Fors verminderen van ambtenaren en overhead
De VVD ziet het groeiende aantal ambtenaren en overhead als een groot probleem en wil dit fors terugdringen. Ze willen dat de overheid zich beperkt tot kerntaken, minder mensen in ondersteunende functies heeft en besparingsdoelen per ministerie stelt. Dit moet leiden tot een kleinere, efficiëntere overheid die minder kost en sneller werkt.
“We dammen het aantal ambtenaren flink in en bezuinigen op de ongekende hoeveelheid overhead.”
“We stellen een strenge norm dat maximaal één op de vier medewerkers bij de Rijksoverheid mag werken in overheadfuncties. Nu is dat nog de helft.”
“Met de operatie effectieve overheid zorgen we ervoor dat er flink minder ambtenaren nodig zijn.”
“Er komt een extra bezuinigingsronde op het overheidsapparaat met concrete besparingsdoelen per ministerie, zodat de norm van maximaal een vierde overhead gehaald wordt.”
Radicaal schrappen en versimpelen van regels
De VVD wil het aantal regels, procedures en rapportages drastisch verminderen om de overheid en samenleving meer ademruimte te geven. Ze stellen een Wet op regeldruk- en complexiteitsvermindering voor, voeren een ‘one in, one out’-principe in en willen elke kabinetsperiode aantoonbaar regels schrappen of versimpelen.
“Met de Wet op regeldruk- en complexiteitsvermindering verplichten we alle departementen om per kabinetsperiode aantoonbaar wet- en regelgeving te schrappen of te versimpelen.”
“We lichten alle wet- en regelgeving door en behouden alleen de regels die evident noodzakelijk zijn.”
“De ervaren regeldruk moet binnen vijf jaar met minstens 25% gedaald zijn. We kiezen voor ‘one in, one out’: voor elke nieuwe regel moet er een andere regel geschrapt worden.”
“We stoppen de enorme wildgroei aan regels, want die zet zowel de mensen als de overheid zelf klem. We zetten het mes in de bureaucratie.”
Hogere eisen en meer resultaatgerichtheid voor ambtenaren
De VVD wil dat ambtenaren, en vooral topambtenaren, strenger worden beoordeeld op resultaat, samenwerking en klanttevredenheid. Ze willen meer toptalent aantrekken, minder automatische roulatie en sneller ingrijpen bij disfunctioneren.
“We hervormen de Algemene Bestuursdienst door meer te sturen op resultaat. We trekken meer mensen aan vanuit het bedrijfsleven en we stimuleren dat topambtenaren tijdelijk in het bedrijfsleven gaan werken.”
“We beoordelen topambtenaren ook op het indammen van de overlegcultuur en de productiviteit van hun teams, burger/klanttevredenheid en op samenwerken tussen departementen. Indien topambtenaren niet functioneren, moeten zij eerder vervangen worden.”
“We nemen geen genoegen met middelmaat. We stellen meetbare doelen op voor klanttevredenheid, het vereenvoudigen van procedures, het tempo waarop beleid wordt gemaakt en op hoe efficiënt gewerkt wordt.”
Digitalisering en klantgerichtheid centraal stellen
De VVD wil een digitale overheid naar voorbeeld van Estland en Singapore, met meer gebruik van AI, centrale digitale loketten en begrijpelijke communicatie. Digitalisering moet leiden tot snellere, goedkopere en gebruiksvriendelijkere dienstverlening voor burgers.
“De VVD wil een overheid die Estland naar de kroon steekt als het gaat om digitalisering. We zien kunstmatige intelligentie als kans en niet alleen als risico.”
“Nederlanders hoeven dezelfde informatie nooit meer dan één keer bij de overheid aan te leveren en loggen op één plek in. In plaats van een wildgroei aan loketten, kan het starten van een bedrijf, het doorgeven van een adreswijziging en het inzien van je AOW dan op één plek geregeld worden.”
“We zorgen dat telefonische en fysieke loketten altijd beschikbaar zijn voor mensen die daar de voorkeur aan geven, en zorgen dat digitale systemen voor iedereen begrijpelijk zijn.”
Doorzettingsmacht en verspillingsaudits voor effectievere uitvoering
De VVD wil dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken doorzettingsmacht krijgt om hervormingen daadwerkelijk door te voeren. Daarnaast moeten ministeries regelmatig verspillingsaudits uitvoeren om onnodige uitgaven en inefficiëntie op te sporen.
“We willen dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties doorzettingsmacht krijgt om de operatie effectieve overheid uit te voeren, om organisaties efficiënter in te richten en om samenwerking tussen organisaties vlot te trekken.”
“Ministeries gaan regelmatig verspillingsaudits doen, dit kan ook op verzoek van de Tweede Kamer. Deze audits kijken of hetzelfde werk door minder mensen gedaan kan worden, of uitgaven wel echt nodig zijn en of projecten niet afgebouwd kunnen worden.”
BBB wil een kleinere, efficiëntere en dienstbare overheid die dichter bij de burger staat, met minder bureaucratie, minder managementlagen en meer focus op kerntaken. Ze pleiten voor structurele apparaatskortingen (bezuinigingen op het overheidsapparaat), decentralisatie richting de regio, vereenvoudiging van het belasting- en toeslagenstelsel, en digitalisering met behoud van menselijke maat. De partij wil zo het vertrouwen in de overheid herstellen en de uitvoerbaarheid van beleid verbeteren.
Structurele apparaatskorting en minder management
BBB wil het overheidsapparaat verkleinen door structurele bezuinigingen op ministeries en andere overheidsorganisaties, met uitzondering van uitvoerende diensten. Dit moet bureaucratie tegengaan en de overheid efficiënter maken.
“De groei van beleidsmedewerkers, managementlagen en externe inhuur heeft geleid tot bureaucratisering zonder betere dienstverlening. Door het rijk te dwingen tot herprioritering en digitalisering, verbeteren we de uitvoerbaarheid én besparen we structureel honderden miljoenen, zo niet vele miljarden euro’s. Minder regels, meer resultaat.”
“BBB stelt een structurele bezuiniging (apparaatskorting) voor op ministeries met uitzondering van Defensie, Infrastructuur en Waterstaat en Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Ook willen wij een structurele apparaatskorting op andere overheidsorganisaties, met uitzondering van uitvoerende diensten zoals, politie, inspecties en uitvoeringsorganisaties.”
Decentralisatie en regionale verbinding
BBB wil de overheid dichter bij de burger brengen door meer regionale betrokkenheid, regiotoetsen op beleid en het verplaatsen van rijksdiensten buiten de Randstad. Dit moet het vertrouwen in de overheid vergroten en beleid beter laten aansluiten bij lokale behoeften.
“BBB streeft naar een overheid die er is voor de burgers en niet andersom. [...] We stappen, als het aan BBB ligt, uit de Haagse bubbel om de regionale verbinding te zoeken.”
“Commissievergaderingen over regiogerelateerde onderwerpen moeten naast in Den Haag ook in de regio zelf worden gehouden om betrokkenheid en zicht op de praktijk te vergroten.”
“Nieuwe vestigingen rijksdiensten ook buiten de Randstad. Wanneer er een nieuwe locatie wordt gezocht voor een rijksdienst, wordt eerst buiten de Randstad gekeken naar vestigingsmogelijkheden.”
“Alle beleid dient een regiotoets te ondergaan die de gevolgen van beleid en de uitvoering daarvan voor regio’s en het platteland in beeld brengt.”
Eenvoudiger belasting- en toeslagenstelsel
BBB wil het belasting- en toeslagenstelsel grondig hervormen door inkomensafhankelijke toeslagen af te schaffen en te vervangen door vaste, begrijpelijke bedragen en een hoge belastingvrije voet. Dit moet de bureaucratie verminderen en het systeem begrijpelijker en rechtvaardiger maken.
“Wij streven naar een stelsel zonder inkomensafhankelijke toeslagen. In plaats daarvan willen we werken met vaste, begrijpelijke bedragen en een hoge belastingvrije voet in plaats van heffingskortingen, zodat mensen zelf grip hebben op hun inkomen.”
“Hervorming van de Belastingdienst met focus op automatisering, begrijpelijke communicatie en menselijke maat.”
“Ons doel is en blijft: minder afhankelijkheid van toeslagen, minder bureaucratie, meer duidelijkheid voor burgers.”
Digitalisering en minder administratieve lasten
BBB wil digitalisering inzetten om de overheid efficiënter en toegankelijker te maken, met nadruk op begrijpelijke digitale loketten, kennisbehoud binnen de overheid en het leren van eerdere ICT-fouten. Tegelijkertijd moet de menselijke maat behouden blijven.
“Alle digitale loketten zijn begrijpelijk, veilig en toegankelijk voor iedere Nederlander, waarbij publieke en semipublieke digitale diensten 100% toegankelijk zijn voor mensen met een beperking conform de WCAGrichtlijnen.”
“Kritische kennis over IT en data blijft bij de overheid zelf in plaats van uitbesteed aan externe partijen.”
“Leer van falende ICT-projecten binnen de overheid door het structureel evalueren van projecten, het verbeteren van aanbestedingsprocessen en het versterken van interne expertise.”
Minder regels en bureaucratie
BBB wil de regeldruk en administratieve lasten voor burgers, bedrijven en uitvoeringsorganisaties fors verminderen, met een harde reductiedoelstelling en focus op vertrouwen in plaats van controle.
“BBB stelt een harde reductiedoelstelling voor regeldruk (25% in 4 jaar).”
“Meer vertrouwen en dus zijn er minder regels en minder handhaving nodig.”
BIJ1 pleit voor een fundamentele hervorming van de Nederlandse overheid, gericht op meer democratie, transparantie en decentralisatie. Ze willen onder meer de monarchie afschaffen, de Grondwet vervangen, het parlement uitbreiden, en de macht van gemeenten en burgers vergroten. Hun visie draait om het doorbreken van elitaire en koloniale structuren en het versterken van directe democratische controle.
Nieuwe Grondwet en afschaffing monarchie
BIJ1 wil de bestaande Grondwet vervangen door een nieuwe, democratische en antikoloniale versie en de monarchie afschaffen. Dit moet de basis leggen voor een meer rechtvaardige en inclusieve overheid.
“Nederland krijgt een nieuwe Grondwet die de bestaande koloniale, kapitalistische Grondwet vervangt. Daarnaast komt er een Constitutioneel Hof, dat Nederlandse wetten toetst aan de nieuwe Grondwet.”
“De monarchie wordt afgeschaft: Nederland wordt een democratische republiek. We pakken de rijkdom van de adel terug. En gebruiken dit voor rechtsherstel voor de voormalige koloniën.”
Meer democratische en proportionele volksvertegenwoordiging
BIJ1 wil het parlement uitbreiden en drempels voor deelname aan verkiezingen verlagen, zodat de volksvertegenwoordiging beter aansluit bij de bevolking. Ze pleiten voor meer ondersteuning en lagere salarissen voor voltijd politici, en hogere beloning voor deeltijd volksvertegenwoordigers.
“Het aantal Kamerleden in de Tweede Kamer moet proportioneel meegroeien met het aantal inwoners in Nederland, want volksvertegenwoordigers kunnen hun werk alleen goed doen wanneer ze voldoende tijd en ondersteuning krijgen. Dat betekent dat het huidige aantal van 150 Kamerleden flink moet worden vergroot.”
“De drempels voor het meedoen aan verkiezingen als nieuwe politieke partij worden weggenomen, zoals waarborgsommen en (onofficiële) kiesdrempels.”
“Het salaris van voltijd volksvertegenwoordigers wordt herzien en verlaagd. Deeltijd volksvertegenwoordigers, zoals gemeenteraadsleden, gaan er in salaris juist op vooruit.”
Meer macht en zeggenschap voor gemeenten
BIJ1 wil de macht van gemeenten vergroten en hun budget verhogen, omdat zij dichter bij de burgers staan en beter weten wat lokaal nodig is. Dit betekent ook meer democratische controle op burgemeesters.
“Gemeenten krijgen meer zeggenschap over en geld voor het dagelijks bestuur. Gemeenten staan namelijk veel dichter bij de burgers, voor wie ze wetten en regels maken en uitvoeren. Zij weten daarom beter dan de landelijke overheid wat er lokaal het hardst nodig is.”
“De macht van burgemeesters wordt onderhevig aan meer democratische controle, verantwoording en transparantie, in het bijzonder rond openbare orde, veiligheid, politieacties, surveillance en het sluiten van woningen.”
Democratisering van economische en bestuurlijke macht
BIJ1 wil economische en bestuurlijke macht democratiseren door burgers meer directe inspraak te geven, onder andere via burgerfora, wijkraden en bindende landelijke inspraaksessies.
“De democratisering van de economische macht, zoals beschreven in het hoofdstuk Rondkomen en werk, maakt democratische besluiten onderdeel van het alledaagse leven. We bepalen met zijn allen over productie, handel, investeringen en arbeidsvoorwaarden in plaats van de economische macht die focust op een kleine groep allerrijksten.”
“Burgers bepalen met landelijke gespreksrondes en inspraaksessies altijd actief mee met nieuwe wetten en regels van de overheid. Vooral bij grote politieke vraagstukken krijgt deze raadpleging een centrale, bindende rol.”
Hervorming van het parlementair stelsel en Eerste Kamer
BIJ1 wil de verkiezingen en de functie van de Eerste Kamer herzien en hervormen, en de waterschappen volledig democratiseren.
Decentralisatie en gelijkwaardigheid binnen het Koninkrijk
BIJ1 wil de Rijksministerraad afschaffen, de macht van het ministerie van Binnenlandse Zaken verkleinen, en de autonomie van Caribische eilanden versterken.
“De Rijksministerraad schaffen we af en vervangen we door een nieuwe vorm van Nederland-breed overleg, waar de relevante ministers van alle landen samenkomen en een gelijke stem hebben in alle genomen beslissingen.”
“De Nederlandse overheid mag nooit meer zomaar ingrijpen op Bonaire, Statia en Saba en democratisch gekozen besturen afzetten. De rol van het ministerie van Binnenlandse Zaken maken we kleiner, door de eilandsraden meer macht te geven in het vormen van lokaal beleid.”
“De onafhankelijkheid van de overheden van Aruba, Curaçao en Sint Maarten wordt behouden en versterkt. Nederland dicteert niet meer hoe de eilanden bestuurd moeten worden. Westerse bestuurlijke eisen worden losgelaten.”
BVNL pleit voor een drastische inkrimping en hervorming van het overheidsapparaat, met als doel een kleinere, efficiëntere en transparantere overheid die dienstbaar is aan de burger. De partij stelt voor om het aantal ambtenaren fors te verminderen, externe inhuur te stoppen, bestuurlijke functies te verkiezen in plaats van te benoemen, en jaarlijks kostenreducties door te voeren. Transparantie, deregulering en het terugdringen van bureaucratie staan centraal in hun visie op overheidshervorming.
Drastische inkrimping van het ambtenarenapparaat
BVNL wil het aantal rijksambtenaren fors verminderen en externe inhuur bij de overheid vrijwel volledig stoppen. Dit moet leiden tot een kleinere, efficiëntere overheid en meer mensen beschikbaar maken voor de private sector. Het saneren van het overheidsapparaat wordt als fundamenteel gezien voor een dienstbare overheid.
“Het overheidsapparaat wordt gesaneerd en 30% van de Rijksambtenaren moet zo spoedig mogelijk afvloeien. Er komt een onmiddellijke aannamestop.”
“Alle zittende Rijksambtenaren laten afvloeien zodat zij beschikbaar komen voor de echte economie. Externe inhuur bij de overheid wordt drastisch beperkt.”
“Kostenreductie bij de overheid is een fundamenteel doel van BVNL. ... de overheid moet krimpen, niet sturen of herverdelen.”
“Iedere overheidsdienst wordt jaarlijks verplicht tot 5% kostenreductie, zonder automatische groei van ambtelijke staf of budgetten.”
Verkiezing van bestuurders en competentie-eisen
BVNL wil bestuurlijke functies democratiseren door burgemeesters en commissarissen van de Koning te laten verkiezen in plaats van benoemen. Daarnaast moeten ministers aantoonbare relevante ervaring en opleiding hebben, zodat het kabinet uit competente mensen bestaat.
Schrappen van overbodige regels en bureaucratie
Het verminderen van regelgeving en administratieve lasten is een speerpunt. BVNL wil zinloze en niet gehandhaafde regels schrappen, bureaucratie terugdringen en jaarlijks kostenreducties afdwingen bij overheidsdiensten.
Versterken van transparantie en openheid
Transparantie van het bestuur is voor BVNL essentieel. Ze willen dat WOO-verzoeken voortvarend worden behandeld en dat geheimhouding op overheidsstukken alleen in uitzonderlijke gevallen wordt toegepast.
“Een transparante overheid vinden wij belangrijk. Openheid en transparantie van bestuur is van groot algemeen belang.”
“WOO-verzoeken moeten voortvarend behandeld worden, waarbij de wet als uitgangspunt geldt. Dus ja, tenzij. Zowel de verzoeken als de antwoorden worden voortaan online gezet.”
Aansprakelijkheid en sancties voor bestuurders bij wanbeleid
BVNL wil bestuurders en topambtenaren persoonlijk verantwoordelijk maken voor structurele budgetoverschrijdingen en inefficiëntie, met strenge sancties zoals ontslag en terugbetalingsplicht.
“Politici, bestuurders en topambtenaren worden hoofdelijk aansprakelijk bij structurele budgetoverschrijding of inefficiëntie.”
“Budgetoverschrijding van meer dan 10% zonder parlementaire toestemming leidt automatisch tot: terugbetalingsplicht, ontslag uit de functie, uitsluiting van herbenoemingen en opname in een openbaar register.”
JA21 wil de overheid drastisch hervormen door haar kleiner, efficiënter en dienstbaarder te maken, met een sterke focus op het terugdringen van bureaucratie en het herstellen van zeggenschap voor burgers. De partij stelt een Minister voor Overheidsefficiëntie en Autonomie voor, die onnodige regels en instanties schrapt, decentralisatie bevordert en het subsidiariteitsbeginsel bewaakt. Kernpunten zijn het verminderen van regeldruk, het afbouwen van overheidsstructuren en het vergroten van directe burgerinvloed via referenda.
Minister voor Overheidsefficiëntie en Autonomie aanstellen
JA21 pleit voor een aparte minister die als taak heeft de overheid te verkleinen, bureaucratie terug te dringen en de autonomie van burgers en lagere overheden te versterken. Dit moet leiden tot een efficiëntere overheid die zich beperkt tot kerntaken en burgers meer zeggenschap geeft.
“Daarom pleit JA21 voor een Minister voor Overheidsefficiëntie en Autonomie. Dit is geen extra bestuurslaag, maar een instrument om de overheid kleiner en doeltreffender te maken.”
“De minister voor Overheidsefficiëntie en Autonomie krijgt duidelijke taken: in de eerste plaats het terugdringen van de sluipende groei van de bureaucratie en het stoppen van de steeds snellere groei binnen ministeries en andere overheidsinstanties.”
“De minister dient regels, instanties en het woud aan ongekozen adviesraden en overheidsorganen kritisch tegen het licht te houden, zodat onnodige overheidsstructuren kunnen worden afgebouwd of samengevoegd.”
“De Minister voor Overheidsefficiëntie en Autonomie dient hier actief op toe te zien.”
“Minder regeldruk door een minister voor Overheidsefficiëntie en Autonomie aan te stellen die met een harde reductiedoelstelling een einde maakt aan de toenemende regeldruk en met de stofkam door bestaande wet- en regelgeving gaat.”
Overheidsstructuren en regelgeving drastisch inperken
JA21 wil het aantal regels, instanties en ambtenaren fors verminderen. De partij ziet een slanke overheid als goedkoper, efficiënter en minder bemoeizuchtig, zodat de overheid zich weer op haar kerntaken kan richten.
“De slanke overheid die dit beleid op moet leveren is niet alleen goedkoper, maar ook efficiënter.”
“Regeldruk terugdringen door met de stofkam door huidige wet- en regelgeving te gaan en overbodige regelgeving te schrappen. Voor elke nieuwe regel moet een oude regel verdwijnen.”
“Het aantal ambtenaren structureel terugbrengen.”
Decentralisatie en subsidiariteitsbeginsel versterken
JA21 wil dat de overheid zich onthoudt van taken die beter door lagere overheden kunnen worden uitgevoerd. Door het subsidiariteitsbeginsel strikt toe te passen, moet de betrokkenheid van burgers en lagere overheden worden vergroot en de nationale overheid minder op detailniveau ingrijpen.
“Het subsidiariteitsbeginsel, dat stelt dat een hogere overheid alleen taken op zich neemt als een lagere overheid daartoe niet in staat is, moet zo veel mogelijk nageleefd worden.”
“Dit levert niet alleen meer betrokkenheid en zeggenschap van burgers op, maar zorgt er ook voor dat de nationale overheid zich minder op detailniveau met de levens van mensen bezig zal houden.”
Meer directe burgerinvloed via referenda
JA21 wil het correctief bindend referendum invoeren en burgers direct laten stemmen over grote dossiers, om zo het vertrouwen in de politiek te herstellen en de kloof tussen overheid en burger te verkleinen.
“Daarnaast dient deze minister zorg te dragen voor de snelst mogelijke invoering van het correctief bindend referendum. Vervolgens moet hij zorgen voor de organisatie van referenda over dossiers die al jaren om meer invloed van burgers vragen, zoals asiel, bevolkingsgroei, en de manier waarop wij omgaan met natuur in ons land.”
Overheid terug naar kerntaken en dienstbaarheid
JA21 vindt dat de overheid zich moet beperken tot haar kerntaken en niet langer als een 'regelfabriek' moet optreden. De overheid moet dienstbaar zijn aan burgers en vertrouwen geven in plaats van betuttelen.
“De overheid moet zich niet langer opstellen als een regelfabriek die de levens van mensen tot in detail vormgeeft. De overheid moet de eigen burgers weer gaan vertrouwen, en de publieke sector moet kleiner en dienstbaarder worden.”
“Een overheid die zich richt op de kerntaken van veiligheid, publieke voorzieningen, woningbouw en infrastructuur.”
NSC wil de overheid grondig hervormen door het aantal rijksambtenaren te verminderen, de bureaucratie en verkokering terug te dringen, en de overheid dichter bij de burger te brengen. Ze pleiten voor meer deskundigheid bij ambtenaren, decentralisatie van overheidsdiensten, strengere controle op algoritmen en digitalisering, en het versterken van de rechtsstaat en democratische controle. Hun visie draait om een kleinere, transparantere en meer toegankelijke overheid die beter aansluit bij de samenleving.
Aantal rijksambtenaren verminderen en bureaucratie terugdringen
NSC ziet de groei van het aantal ambtenaren en de toename van bureaucratie als een probleem dat de overheid log en afstandelijk maakt. Ze willen het aantal rijksambtenaren verminderen, vooral op departementen, en de administratieve lasten voor burgers en bedrijven verlagen. Uitvoerende organisaties worden hierbij zoveel mogelijk ontzien.
“We streven naar een vermindering van het aantal rijksambtenaren. Tussen 2018 en 2024 is hun aantal met ruim 40.000 ambtenaren (fte) toegenomen, terwijl steeds minder van hen betrokken zijn bij de kernwerkzaamheden van de overheid. We ontzien hierbij expliciet de uitvoerende organisaties.”
“Aan de uitgavenkant kijken we in de eerste plaats naar de uitdijende Rijksoverheid zelf. Het aantal ambtenaren bij departementen wordt verminderd. Ook het aantal voorlichters en woordvoerders gaat verder omlaag. Hierbij worden uitvoerende organisaties en inspecties zoveel mogelijk ontzien.”
“De taakstelling voor departementen wordt zoveel mogelijk gekoppeld aan het terugdringen van regels en administratieve lasten.”
Deskundigheid en integriteit bij ambtenaren versterken
NSC wil de ambtelijke dienst hervormen door selectie op basis van deskundigheid en affiniteit met het beleidsterrein, het tegengaan van baantjeshoppen, en het afdwingen van integriteit via de ambtseed. Externe inhuur wordt beperkt om kennis binnen de overheid te houden.
“De selectie van topambtenaren moet voortaan weer plaatsvinden op basis van affiniteit met en (ervarings)deskundigheid op het betreffende beleidsterrein. We verkleinen daarom de Algemene Bestuursdienst (ABD). Het baantjes-hoppen van de ene naar de andere dienst moet worden doorbroken.”
“De ambtenaren-eed mag niet vrijblijvend zijn. Dat geldt extra sterk voor topambtenaren; er moeten ook consequenties zijn wanneer zij de ambtseed schenden. Als uiterste maatregel raken zij hun baan kwijt.”
“We zetten een stevige rem op externe inhuur en nemen waar nodig flexwerkers in vaste dienst, zodat deskundigheid en ervaring binnen de overheidsorganisaties blijven.”
Overheidsdiensten decentraliseren en spreiden
NSC wil de Randstad-focus van de overheid doorbreken door inspecties en eventueel ministeries te verhuizen naar regio’s buiten de Randstad. Dit moet zorgen voor meer regionale perspectieven in beleid en een overheid die beter aansluit bij het hele land.
“De Rijksoverheid moet haar Randstad-focus doorbreken. In 2024 werkten ruim 210.000 ambtenaren (fte) van de 353.000 bij de Rijksoverheid in de Randstad, tegenover slechts 15.400 ambtenaren in Overijssel en 3.100 ambtenaren in Zeeland. Inspecties en eventueel ook ministeries moeten verhuizen naar de regio’s buiten de Randstad. Er moet een bindende verhuisnorm komen want anders verandert er niets.”
Digitalisering en toezicht op algoritmen verbeteren
NSC wil de digitalisering van de overheid centraler aansturen, met een Ministerie van Digitale Zaken, en pleit voor strengere eisen aan het gebruik van algoritmen en digitale infrastructuur. Ze willen één online portaal voor burgers, meer transparantie en toetsing van algoritmen, en betere bescherming van privacy.
“We pleiten daarom voor een Ministerie van Digitale Zaken en Staatsmodernisering naar Duits voorbeeld.”
“We komen met een verplichte wetenschappelijke standaard voor het gebruik van modellen, rekeninstrumenten en algoritmen door de overheid. Deze standaard moet openbaar en navolgbaar zijn.”
“Om de wirwar van digitale overheidsdienstverlening overzichtelijker en toegankelijker te maken, moeten burgers de overheid kunnen benaderen via één online overheidsportaal, naar het Deens model.”
Rechtsstaat en democratische controle versterken
NSC wil de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en inspecties versterken, het Inlichtingenbureau onder democratische controle brengen, en de scheiding tussen advisering en rechtspraak verbeteren. Dit moet de rechtsstaat weerbaarder maken en de overheid transparanter en controleerbaarder.
“De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State wordt volledig afgesplitst en verzelfstandigd en ondergebracht bij de rechterlijke macht. Daarmee moet er eindelijk een betere scheiding tussen advisering en rechtspraak komen. Deze verzelfstandiging maakt de rechtsstaat weerbaarder.”
“Het Inlichtingenbureau omgevormd tot een publieke uitvoeringsorganisatie onder het Ministerie van Sociale Zaken, met duidelijke toezichtstructuren en publieke verantwoording over het gebruik van algoritmen en modellen.”
“We versterken de onafhankelijkheid van de inspecties en toezichthouders bij het toezicht op de uitvoering van taken en naleving van wetten en regels. Rapportages van de inspecties mogen niet blootstaan aan politieke of departementale invloeden.”
Het CDA wil de overheid hervormen door regels en bureaucratie fors te verminderen, meer ruimte te geven aan decentrale overheden, en de uitvoering te verbeteren. Ze pleiten voor vereenvoudiging van regelgeving, efficiëntere verantwoording, en het terugdringen van administratieve lasten, met als doel een kleinere, effectievere en betrouwbaardere overheid. Concrete voorstellen zijn onder meer het schrappen van overbodige regels, het harmoniseren van inkomensbegrippen, en het efficiënter maken van de Wet open overheid.
Fors verminderen van regels en administratieve lasten
Het CDA ziet de huidige regeldruk en bureaucratie als een groot probleem dat de overheid log en ondoelmatig maakt. Door regels te schrappen, regelgeving te vereenvoudigen en rapportages te versimpelen, willen ze de uitvoeringslast voor burgers, bedrijven en uitvoerders verlagen en de overheid kleiner en effectiever maken.
“We zetten rigoureus het mes in de regelgeving: minder regels, betere regelgeving en efficiëntere verantwoording. Zo versnellen we besluitvorming. Waar minder regels zijn en waar meer vertrouwen is, kan de overheid krimpen.”
“Er komt een programma ‘vereenvoudiging van regelgeving’. Doelstelling is een lagere uitvoeringslast voor uitvoerders, burgers en ondernemingen.”
“We schrappen samen met de zorg, het onderwijs, en economische sectoren overbodige administratieve regels, maken bestaande regelgeving beter en rapportages efficiënter.”
“We komen met een versterkt programma om regeldruk aan te pakken, rapportages te versimpelen en overlap te voorkomen.”
Meer autonomie en ruimte voor decentrale overheden
Het CDA wil dat gemeenten, provincies en waterschappen meer ruimte krijgen om lokaal beleid te voeren, met minder verantwoordingslast en meerjarige, betrouwbare afspraken. Dit moet leiden tot beleid dat beter aansluit bij lokale behoeften en een overheid die dichter bij de burger staat.
“Dat vergt meer ruimte in de regelgeving om lokaal te doen wat lokaal nodig is, een lagere verantwoordingslast, en meer ruimte voor de menselijke maat in beleid.”
“In de afspraken tussen Rijk en gemeenten komt een gegarandeerde ondergrens voor de autonome ruimte van gemeentelijke begrotingen: het samenlevingsdeel. Dit samenlevingsdeel waarborgt autonomie van gemeenten en daarmee ruimte voor lokaal beleid.”
“Zoveel mogelijk Specifieke Uitkeringen (SPUK’s) voor gemeenten en provincies worden overgeheveld naar het Gemeente- of Provinciefonds waarbij prestatieafspraken worden gemaakt, waardoor de verantwoordingslast vermindert.”
Harmoniseren en vereenvoudigen van inkomensbegrippen en toeslagen
Het CDA wil complexe inkomensbegrippen en toeslagenstelsels vereenvoudigen en harmoniseren, zodat uitvoeringsinstanties eenvoudiger kunnen werken en burgers automatisch krijgen waar ze recht op hebben. Dit moet fouten, hersteloperaties en onzekerheid verminderen.
“We vereenvoudigen en harmoniëren het inkomensbegrip in de belastingen, toeslagen en sociale zekerheidsloon, zodat uitvoeringsinstellingen dat eenvoudig uit de polisadministratie kunnen halen. Dit maakt ook het automatisch toekennen van toeslagen mogelijk.”
“Een eenduidige definitie voor loon, inkomen, partner en vermogen kan complexiteit wegnemen.”
“Toeslagen keren we automatisch en direct uit, zodat fouten en naheffingen verdwijnen.”
Efficiënter maken van de Wet open overheid (Woo) en privacywetgeving
Het CDA wil de Wet open overheid (Woo) efficiënter maken door vooraf te bepalen wat openbaar moet zijn en conceptteksten uit te zonderen. Ook willen ze de privacywetgeving kritisch tegen het licht houden om onnodige administratieve lasten en belemmeringen voor samenwerking te verminderen.
“We maken de Wet open overheid (Woo) efficiënter: we beschrijven wat openbaar moet aan de voorkant. Conceptteksten tot aan de besluitvormingspositie vallen niet onder de Woo.”
“Waar de Algemene verordening Gegevensbescherming belangrijk is in het beschermen van privacygegevens van inwoners, zit de wet ook vaak efficiënte samenwerking door delen van gegevens in de weg en zorgt de wet voor administratieve lasten. We houden deze wet goed tegen het licht.”
FVD wil de overheid drastisch hervormen door macht terug te geven aan burgers, bureaucratie te verminderen en de invloed van technocraten, lobbygroepen en supranationale organisaties te beperken. De partij pleit voor bindende referenda, het afschaffen van adviesorganen en bestuurslagen, het vernieuwen van de ambtelijke top en meer directe democratische controle. Hun visie draait om een kleinere, transparantere overheid die dienstbaar is aan de burger en nationale soevereiniteit centraal stelt.
Ambtelijke top vernieuwen en ABD afschaffen
FVD wil de macht van een gesloten ambtelijke kring doorbreken door topambtenaren en ambassadeurs te laten solliciteren bij een nieuwe regering en de Algemene Bestuursdienst af te schaffen. Dit moet de overheid transparanter en minder kartelachtig maken.
“We laten topambtenaren en ambassadeurs opnieuw solliciteren bij de start van een nieuwe regering en schaffen de Algemene Bestuursdienst (ABD) af, zodat de ambtelijke macht niet langer in handen blijft van een gesloten kring.”
Bindende referenda en direct gekozen bestuurders
De partij wil burgers meer directe invloed geven via bindende referenda en het rechtstreeks kiezen van bestuurders zoals burgemeesters. Dit moet de democratische legitimiteit vergroten en de afstand tussen burger en overheid verkleinen.
“We voeren bindende referenda in naar Zwitsers model, zodat burgers direct zélf kunnen beslissen over belangrijke kwesties. Burgemeesters en andere publieke functionarissen worden niet langer aangesteld, maar rechtstreeks gekozen door de bevolking.”
“We maken het mogelijk dat burgers, met voldoende steunbetuigingen, een referendum afdwingen om falende bestuurders zoals Burgemeesters of Commissarissen van de Koning tussentijds te ontslaan.”
Afschaffen van adviesorganen en overlegstructuren
FVD wil technocratische en lobby-invloed op beleid minimaliseren door planbureaus en overlegstructuren zoals CPB, SCP, SER en PBL af te schaffen. Dit moet beleidsvorming weer in handen van de politiek en burgers leggen.
“We schaffen achterhaalde adviesorganen zoals CPB, SCP, SER en PBL af, zodat beleid niet langer wordt bepaald door technocraten en lobbyclubs.”
Decentralisatie en menselijke maat herstellen
De partij keert zich tegen schaalvergroting en wil kleinschaligheid en lokale autonomie herstellen. Gemeenten mogen alleen fuseren na een referendum en krijgen meer beleidsvrijheid, zodat bestuur dichter bij de burger komt.
Afschaffen ondemocratische bestuurslagen en supranationale invloed
FVD wil bestuurslagen en constructies zonder democratische legitimatie, zoals veiligheidsregio’s en supranationale organisaties, afschaffen of hun invloed beperken. Dit moet de macht terugbrengen naar gekozen volksvertegenwoordigers en nationale soevereiniteit waarborgen.
“We schaffen constructies als de veiligheidsregio’s af, zodat de macht terugkeert naar de democratisch gekozen volksvertegenwoordiging.”
“We verbieden bewindspersonen om functies te vervullen in ondemocratische supranationale organisaties zoals het World Economic Forum zodat belangenverstrengeling wordt tegengegaan”
Hervormen rechterlijke macht en internationale verdragen
De partij wil de rechterlijke macht democratischer en transparanter maken, toetsing aan internationale verdragen beëindigen en benoemingen van rechters onder parlementaire controle brengen. Zo wordt de politieke macht bij de volksvertegenwoordiging gehouden.
“We schrappen de artikelen 93 en 94 van de Grondwet zodat de Nederlandse wet altijd boven internationale verdragen en afspraken komt te staan.”
“We voeren een parlementaire ondervragingscommissie in, naar Amerikaans model, zodat de benoeming van leden van de Hoge Raad en de Raad van State democratisch gecontroleerd wordt.”
Overheid verkleinen en bureaucratie verminderen
FVD wil de overheid structureel kleiner maken en bureaucratie terugdringen, zodat de overheid efficiënter en dienstbaarder wordt aan de burger.
Volt pleit voor een diepgaande hervorming van de overheid gericht op meer transparantie, versterking van interne expertise, betere digitale dienstverlening en een grotere rol voor uitvoeringsorganisaties. De partij wil de overheid minder afhankelijk maken van externe partijen, lobby en verkokering tegengaan, en burgers centraal stellen in dienstverlening en democratie. Concrete voorstellen zijn onder meer een onafhankelijke commissaris voor de rijksdienst, een verplicht lobbyregister, een digitale overheid met één identiteit, en het recht voor uitvoeringsorganisaties om onuitvoerbaar beleid te blokkeren.
Onafhankelijke commissaris voor de rijksdienst
Volt wil de kwaliteit en samenhang van beleid verbeteren door een onafhankelijke commissaris aan te stellen die cruciale expertise borgt, topambtenaren benoemt en rijksbreed organisatiebeleid voert. Dit moet de rijksdienst betrouwbaarder, professioneler en minder versnipperd maken.
“Volt wil daarom een onafhankelijke commissaris voor de rijksdienst met het mandaat om cruciale expertise te borgen, topambtenaren te benoemen en rijksbreed organisatiebeleid te voeren.”
Minder afhankelijkheid van externe inhuur en consultants
Volt vindt dat de overheid te veel leunt op externe adviseurs, wat de ambtelijke expertise ondermijnt. Het principe ‘zelf doen, tenzij’ moet leidend worden, en besparingen worden ingezet voor interne deskundigheid.
“De overheid leunt te veel op extern advies. Afhankelijkheid van externe inhuur, zoals consultants, ondermijnt de ambtelijke expertise en maakt de overheid kwetsbaar. Volt bepleit dat het principe ‘zelf doen, tenzij’ leidend wordt.”
Versterken positie uitvoeringsorganisaties en ‘noodrem’ bij slecht beleid
Volt wil dat uitvoeringsorganisaties een volwaardige plaats aan tafel krijgen en het recht om in te grijpen als beleid in strijd is met goed bestuur. Dit voorkomt beleidsblindheid en beschermt burgers.
“Volt wil dat uitvoerders kunnen ingrijpen als beleid in strijd is met goed bestuur. Daarom pleiten we voor een ‘noodrem’ die door professionals binnen uitvoeringsorganisaties kan worden ingezet.”
“We geven uitvoeringsorganisaties het recht om een ‘rode kaart’ te trekken tegen onuitvoerbaar beleid. Als wetgeving burgers structureel in de knel brengt, moeten uitvoeringsorganisaties dit formeel kunnen signaleren.”
Verplicht lobbyregister en strengere lobbyregels
Volt wil een verplicht, onafhankelijk lobbyregister en strengere lobbyregels voor politieke topfuncties om transparantie en integriteit te waarborgen.
“We voeren een verplicht lobbyregister in, naar Iers model.”
“We scherpen het lobbyverbod voor politieke topfuncties verder aan.”
Digitale overheid met één identiteit en proactieve dienstverlening
Volt streeft naar een digitale overheid die burgers centraal stelt, met één digitale identiteit en proactieve, toegankelijke dienstverlening. Dit moet versnippering tegengaan en de overheid efficiënter en gebruiksvriendelijker maken.
“DigiD-Plus: er komt één digitale identiteit voor overheid, zorg, onderwijs en private diensten zoals banken.”
“MijnOverheid 2.0: veel overheidsdiensten staan los van elkaar (toeslagen, belastingen etc.) waardoor brieven en informatie moeilijk te vinden zijn. Alles komt daarom op één plek - aanvragen, statusupdates, deadlines en proactieve suggesties.”
“Proactieve dienstverlening: nu moet je zelf opzoeken waar je recht op hebt. Maar wat ons betreft is het aan de overheid om jou te informeren.”
Transparantie van overheidsinformatie en besluitvorming
Volt wil dat agenda’s van bewindspersonen en topambtenaren openbaar, gestandaardiseerd en digitaal doorzoekbaar zijn, en dat ambtelijke adviezen openbaar worden gemaakt om controle en transparantie te vergroten.
“We verbeteren de publieke agenda’s van bewindspersonen. De huidige agenda’s zijn vaak onvolledig, moeilijk doorzoekbaar en bevatten vage omschrijvingen. Daarom pleiten wij voor gestandaardiseerde, digitaal doorzoekbare en openbaar beschikbare agenda’s, waarin ook beleidsdossiers en gesprekspartners duidelijk zijn opgenomen.”
“Ook pleit Volt voor het openbaar maken van ambtelijke adviezen. Zo wordt zichtbaar wanneer de regering hiervan afwijkt.”
Experimenteren met multidisciplinaire teams en doorbreken van verkokering
Volt wil de hardnekkige verkokering binnen de overheid bestrijden door te experimenteren met robuuste, multidisciplinaire eenheden die werken aan grote strategische opgaven.
“Volt bestrijdt de hardnekkige verkokering binnen de overheid. De grote uitdagingen van de 21ste eeuw vragen om integrale samenwerking over de grenzen van de departementen heen. Daarom moet het Rijk gaan experimenteren met robuuste, multidisciplinaire eenheden die werken aan grote, strategische opgaven, met langjarige financiering en onder collectieve verantwoordelijkheid van meerdere bewindspersonen.”
GroenLinks-PvdA wil de overheid hervormen tot een dienstbare, toegankelijke en transparante organisatie die burgers centraal stelt en menselijke maat waarborgt. Ze pleiten voor minder afhankelijkheid van externe consultants, meer democratische controle, bescherming tegen discriminerende algoritmen, en het recht op behoorlijk bestuur. Concrete voorstellen zijn onder meer een fysiek overheidsloket, een minister van Digitale Zaken, versterking van toezicht en klokkenluiders, en het wettelijk verankeren van burgerrechten tegenover de overheid.
Menselijke maat en toegankelijkheid bij de overheid
GroenLinks-PvdA wil voorkomen dat digitalisering leidt tot afstand tussen overheid en burger. Ze eisen altijd een niet-digitaal alternatief en een fysiek loket, zodat iedereen persoonlijk overheidszaken kan regelen. Dit moet de overheid toegankelijker en menselijker maken.
“We leggen vast dat menselijk contact nooit helemaal mag worden vervangen door chatrobots, online formulieren of telefoonbandjes. Voor alle overheidszaken die burgers digitaal kunnen regelen, moet een volwaardig niet-digitaal alternatief bestaan. Er komt één loket waar je alle zaken met de overheid persoonlijk kan regelen.”
Minder afhankelijkheid van externe consultants
De partij wil de deskundigheid binnen de overheid versterken en de afhankelijkheid van dure externe consultants verminderen. Dit moet de kwaliteit van het overheidsapparaat verhogen en de kosten verlagen.
“We investeren fors in de eigen kunde en kennis van de overheid en zorgen dat de overheid minder afhankelijk wordt van dure consultants.”
“Het Rijk gaat zich houden aan het maximum van 10% externe inhuur.”
Versterking van democratische controle en toezicht
GroenLinks-PvdA wil de democratische controle op uitvoeringsinstanties en het parlement versterken, onder meer door onafhankelijke klachtencommissies, burgerpanels, en meer ondersteuning voor de Tweede Kamer. Dit moet willekeur en fouten bij de overheid tegengaan.
“Democratische controle op uitvoeringsinstanties als de Belastingdienst, het UWV, de IND en DUO wordt versterkt, met onafhankelijke klachtencommissies, periodieke burgerpanels en structurele rapportage aan het parlement.”
“We zorgen voor meer inhoudelijke ondersteuning in de Tweede Kamer, ook voor de wetenschappelijke instellingen van de politieke partijen. De juridische afdeling van het parlement wordt versterkt, zodat de controle op uitvoerbaarheid en rechtsstatelijkheid beter is verankerd.”
Recht op behoorlijk bestuur en bescherming burgerrechten
De partij wil het recht op behoorlijk bestuur in de Grondwet verankeren, inclusief bezwaar bij een onafhankelijke instantie, inzage in dossiers, en duidelijke motivering van besluiten. Dit moet burgers beter beschermen tegen onrechtvaardige overheidsbesluiten.
“We verankeren het recht op behoorlijk bestuur in de Grondwet. Burgers krijgen het recht om bezwaar te maken bij een onafhankelijke instantie, inzage in hun eigen dossier, en duidelijke motivering van besluiten.”
Strenger toezicht op algoritmen en verbod op discriminerende systemen
GroenLinks-PvdA wil dat overheidsgebruik van algoritmen streng wordt gecontroleerd op transparantie, uitlegbaarheid en discriminatie. Risicoprofielen op basis van afkomst, inkomen of postcode worden verboden.
“We verbeteren het toezicht op hoe de overheid data gebruikt en privacy beschermt. Bestaande toezichthouders, zoals de Autoriteit Persoonsgegevens, krijgen meer bevoegdheden, expertise en middelen om algoritmen en systemen te controleren op transparantie, uitlegbaarheid, proportionaliteit en discriminatie.”
“De inzet van risicoprofielen op basis van afkomst, inkomen of postcode — zoals bij de Toeslagenaffaire — wordt verboden.”
Centrale regie op digitalisering met minister van Digitale Zaken
De partij wil digitalisering van de overheid centraal coördineren met een minister van Digitale Zaken en een Digitale Comptabiliteitswet. Dit moet zorgen voor overzicht, betere informatiehuishouding en het halen van wettelijke deadlines.
“De digitalisering gaan we centraal coördineren voor alle lagen van de overheid met een minister van digitale zaken. Om te functioneren als één digitale overheid, komt er een Digitale Comptabiliteitswet.”
Verkorten procedures bij kabinetsval en verkiezingen
GroenLinks-PvdA wil de periode tussen de val van een kabinet en nieuwe verkiezingen verkorten om bestuurlijke stilstand te voorkomen.
“We verkorten daarom de procedures voor registratie voor deelname en bieden gemeenten meer hulp bij het opzetten van verkiezingen.”
Verbod op politieke dubbelfuncties
De partij wil politieke dubbelfuncties verbieden om belangenverstrengeling en ondermijning van het vertrouwen in de politiek tegen te gaan.
“We stoppen met politieke dubbelfuncties. Je mag nu bijvoorbeeld raadslid, Statenlid én Tweede Kamerlid tegelijk zijn. Dit kan belangenverstrengeling in de hand werken. Bovendien ondermijnt politieke...”
De Partij voor de Dieren wil de overheid hervormen door democratische controle te versterken, transparantie te vergroten en het vertrouwen in burgers centraal te stellen. Ze pleiten voor meer burgerparticipatie, betere bescherming van klokkenluiders, modernisering van bestuurlijke structuren en het vergroten van de onafhankelijkheid en capaciteit van volksvertegenwoordigers. De kern van hun visie is een overheid die dienstbaar, open en toegankelijk is, met meer zeggenschap voor burgers en minder macht voor gevestigde belangen.
Democratische controle en transparantie versterken
De PvdD wil de democratische controle op de overheid vergroten door wetten aan te passen, transparantie te verhogen en het informatierecht van volksvertegenwoordigers te waarborgen. Dit moet leiden tot een overheid die beter gecontroleerd wordt en waarin burgers en volksvertegenwoordigers meer inzicht en invloed hebben.
“De Wet gemeenschappelijke regelingen wordt aangepast om het amendements- en budgetrecht van volksvertegenwoordigers beter te waarborgen. Ook de Wet op de veiligheidsregio’s wordt herzien, zodat gemeenteraden hun controlerende taak beter kunnen uitvoeren. Hiermee versterken we de democratische controle op belangrijke overheids-taken.”
“De overheid is transparant over de totstandkoming van beleid. Burgers krijgen duidelijke en betrouwbare informatie van overheidsdiensten en bedrijven die publiek geld uitgeven. Het informatierecht van volksvertegenwoordigers wordt strikt nageleefd.”
“Overheidsinformatie is in principe openbaar en digitaal toegankelijk. De overheid is uiterst terughoudend met het opleggen van vertrouwelijkheid of geheimhouding. De Woo wordt strikt nageleefd, informatie komt sneller beschikbaar en wordt minder vaak weggelakt.”
Cultuuromslag: van wantrouwen naar vertrouwen in burgers
De partij wil een fundamentele verandering in de houding van de overheid tegenover burgers, waarbij vertrouwen en medemenselijkheid centraal staan. Dit vraagt om hervorming van de ambtelijke organisatie en het stimuleren van ambtelijk vakmanschap.
“De overheid investeert in een cultuuromslag, van wantrouwen naar vertrouwen in burgers als uitgangspunt. Medemenselijkheid staat centraal in het handelen van overheidsinstanties, ondersteund door het ambtelijk vakmanschap dat daarvoor nodig is. De ambtelijke organisatie wordt daarop hervormd.”
Meer burgerparticipatie en directe zeggenschap
De PvdD wil burgers structureel meer invloed geven op beleid en besluitvorming, onder andere via bindende referenda, burgerberaden, en het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd. Dit moet leiden tot een meer inclusieve en responsieve democratie.
“We voeren een correctief bindend referendum in bij verstrekkende besluiten die bijvoorbeeld onze democratie kunnen aantasten, zoals handelsverdragen.”
“Er worden meer burgerberaden ingevoerd, waarin door loting geselecteerde dwarsdoorsneden van de Nederlandse bevolking serieus gaan meepraten en meebeslissen over belangrijke nationale kwesties, als aanvulling op en verrijking van de huidige parlementaire democratie.”
“De kiesgerechtigde leeftijd wordt daarom verlaagd naar 16 jaar en daarvoor worden de Grondwet en de Kieswet aangepast.”
Versterken positie en onafhankelijkheid van volksvertegenwoordigers
De partij wil de Tweede Kamer versterken door meer ondersteuning te bieden, vooral aan kleine fracties, en het aantal zetels te verhogen. Dit moet de onafhankelijkheid van Kamerleden vergroten en hun controlerende en wetgevende taken verbeteren.
“De Tweede Kamer wordt versterkt door de ondersteuning van Kamerleden uit te breiden, met name bij kleine fracties. Zij krijgen meer capaciteit om eigen onderzoek te doen en wetsvoorstellen kritisch te beoordelen. Zo worden zij minder afhankelijk van lobbyisten. Ook verhogen we het aantal zetels, met behoud van de huidige kiesdrempel.”
Modernisering bestuurlijke structuren en afschaffen geborgde zetels
De PvdD wil bestuurlijke structuren democratiseren door bijvoorbeeld de geborgde zetels in waterschapsbesturen af te schaffen, zodat deze organen een eerlijkere en meer democratische samenstelling krijgen.
“De geborgde zetels in de waterschapsbesturen, die nu nog gereserveerd zijn voor boeren en beheerorganisaties, worden afgeschaft, zodat waterschappen een daadwerkelijk democratische zetelverdeling krijgen.”
Bescherming en facilitering van klokkenluiders
De partij erkent het belang van klokkenluiders voor het opsporen van misstanden en wil hun bescherming verbeteren, ook voor buitenlandse klokkenluiders.
“Klokkenluiders zijn een belangrijke bron voor het opsporen van misstanden in bedrijven en (overheids)organisaties en worden daarom goed beschermd. Buitenlandse klokkenluiders, die de misstanden van een staat blootleggen, worden niet uitgeleverd.”
De SP wil de overheid hervormen door managementlagen en controledrang te verminderen, vakmanschap en menselijk contact centraal te stellen, en de afhankelijkheid van consultants te beëindigen. Ze pleiten voor een transparante, dienstbare overheid met minder bureaucratie, meer directe zeggenschap voor ambtenaren en burgers, en uitvoerbare wetgeving. De kern van hun visie is een overheid die naast de burger staat, eerlijk en transparant is, en gericht op praktische oplossingen.
Minder managementlagen en controledrang, meer vakmanschap
De SP ziet overmatige managementlagen en controledrang als oorzaak van een dure, inefficiënte en wantrouwende overheid. Ze willen deze lagen schrappen, het New Public Managementdenken verlaten, en ambtenaren meer ruimte en vertrouwen geven om hun werk te doen. Dit moet leiden tot een plattere organisatie, directer contact tussen uitvoerenden en bestuurders, en meer menselijkheid in de uitvoering.
“Overbodige managementlagen maken de overheid ingewikkelder en duurder, tegelijkertijd loopt de uitvoering vast. Daarom stoppen we met het New Public Managementdenken en geven vertrouwen aan vakmensen. Met minder managers en minder controledrang geven we ambtenaren de ruimte om hun werk te doen.”
“Organisaties worden platter gemaakt, waardoor uitvoerende ambtenaren makkelijker in direct contact komen met bestuurders of directeuren.”
“De overheid moet een bondgenoot van mensen worden in plaats van wantrouwende controleur. Onze overheid wordt eerlijk en transparant. De menselijke maat staat voorop.”
Investeren in eigen kennis, stoppen met consultants
De SP wil dat de overheid haar eigen kennis en kunde opbouwt en niet langer afhankelijk is van dure externe consultants. Dit moet leiden tot duurzamere oplossingen, minder kosten en meer continuïteit in beleid en uitvoering.
“De afhankelijkheid van allerlei dure consultants en adviseurs stopt en we gaan de Roemernorm handhaven en aanscherpen.”
“Wij willen dat mensen die voor de publieke dienst werken dit in dienst doen van het publiek. Door werknemers in vaste dienst te nemen bij publieke organisaties bouwen deze meer kennis en ervaring op om effectief de problemen van Nederland op te lossen. Dure consultants die met kortetermijnoplossingen komen en na een paar maanden weer weg zijn houden we mee op.”
Uitvoerbare en mensgerichte wetgeving
De SP wil dat wetgeving uitvoerbaar en begrijpelijk is, met ruimte voor maatwerk en redelijkheid. Uitvoeringsorganisaties moeten kunnen aangeven wanneer beleid onuitvoerbaar is, en ambtenaren krijgen een oplosverplichting zodat dossiers niet blijven liggen.
“We maken wetten en regels die uitgevoerd kunnen worden, zodat overheidsbeleid simpel en soepel wordt. De inhoud en de oplossing komen centraal te staan. Uitvoeringsorganisaties krijgen de mogelijkheid om een ‘rode kaart’ uit te delen bij onuitvoerbaarheid van nieuw beleid.”
“Voor de overheid komt er een oplosverplichting: een dossier doorschuiven of laten liggen kan niet meer. Ook als een probleem niet het domein van de ambtenaar is, helpt die toch tot er een oplossing is.”
Transparantie en toegankelijkheid van de overheid
De SP wil dat de overheid transparanter wordt en dat burgers laagdrempelig contact kunnen hebben met ambtenaren. Overheidsdocumenten moeten actief openbaar worden gemaakt, en mensen moeten altijd het recht hebben om met een mens te spreken over hun zaak.
“Besluitvorming en beleid moeten transparant zijn. Alle overheden maken hun documenten actief openbaar tenzij er een uitzonderlijke reden is om het geheim te houden.”
“In het contact met je overheid krijg je het recht om een mens te spreken over jouw zaak en word je nooit overgeleverd aan een digitaal systeem of algoritmische besluitvorming.”
“Er komt een dekkend en fijnmazig netwerk van laagdrempelige overheidsloketten. Zo kan iedereen makkelijk met de overheid in contact komen en weet je makkelijker waar je moet zijn als je vragen of problemen hebt.”
De ChristenUnie pleit voor een radicale vereenvoudiging van de overheid, met minder regels, minder bureaucratie en een dienstbare houding richting burgers en organisaties. Hun belangrijkste voorstellen zijn het jaarlijks verplicht doorvoeren van vereenvoudigingen in wet- en regelgeving, het vervangen van het toeslagenstelsel door eenvoudige belastingkortingen, en het structureel verminderen van administratieve lasten voor burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De kern van hun visie is dat een eenvoudige, betrouwbare en dienstbare overheid essentieel is voor een rechtvaardige samenleving.
Jaarlijkse verplichte vereenvoudiging van regels en systemen
De ChristenUnie wil dat de overheid elk jaar verplicht een pakket aan vereenvoudigingen doorvoert in wetgeving, fiscaliteit en sociale zekerheid. Dit moet de complexiteit van het overheidsapparaat structureel terugdringen en de administratieve druk op burgers en organisaties verlagen. Het doel is een overheid die dienstbaar is en niet tegenover, maar naast de burger staat.
“Om geen tijd te verliezen introduceren we een jaarlijkse vereenvoudigingsdag en verplichten we de regering om elk jaar een pakket met kleinere vereenvoudigingen van het regelwoud, de fiscaliteit en de sociale zekerheid uit te werken en door te voeren.”
“De overheid gaat haar eigen complexiteit te lijf door elk jaar opnieuw vereenvoudigingen door te voeren.”
Radicale vereenvoudiging van het belasting- en toeslagenstelsel
De partij stelt voor het huidige, complexe toeslagenstelsel te vervangen door eenvoudige, verzilverbare belastingkortingen en een vaste kindvoorziening. Dit moet onzekerheid, terugvorderingen en inkomensonzekerheid voorkomen en het systeem begrijpelijker maken voor iedereen.
“De wirwar van toeslagen vervangen we door een eenvoudige belastingkorting. Zo blijft het gegarandeerd de eerste € 30.000 die per jaar verdient belastingvrij én is er geen sprake meer van onzekerheid en terugvorderingen.”
“We willen misstanden als het kinderopvangtoeslagschandaal voorkomen en zorgen voor een eenvoudiger systeem. Daarom vervangen we de toeslagen door slimmere alternatieven.”
Minder regeldruk en bureaucratie voor burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties
De ChristenUnie wil dat de overheid kritisch kijkt naar bestaande regels en alleen die regels handhaaft die daadwerkelijk bijdragen aan het beoogde doel. Onnodige regeldruk en administratieve lasten worden afgeschaft, zodat burgers, bedrijven en vrijwilligers zich kunnen richten op hun kerntaken.
“Bij alle bestaande (beleids)regels wegen we af of ze nodig zijn, of ze bijdragen aan het beoogde doel en wat het kost (in euro’s en moeite) om ze uit te voeren. Alle regels die deze toets niet doorstaan, worden afgeschaft.”
“We snijden stevig in de bureaucratie, zodat bedrijven, maatschappelijke organisaties en vrijwilligers zich kunnen richten op hun doelen.”
“Deze onnodige regeldruk moet minder, of het nu om mkb-bedrijven, financiële instellingen of beursgenoteerde ondernemingen gaat.”
Dienstbare overheid in plaats van ‘vetocratie’
De partij hekelt het huidige systeem waarin regels, procedures en beleidslagen elkaar blokkeren en pleit voor een overheid die burgers en organisaties ondersteunt in plaats van tegenwerkt. Dit moet frustratie en vervreemding tegengaan en het vertrouwen in de overheid herstellen.
“Door deze overregulering komen overheden tegenover burgers te staan. De ChristenUnie ziet liever een dienstbare overheid die burgers en organisaties helpt bij het zelf dragen van verantwoordelijkheden, in plaats van onnodige regeldruk.”
“Het resultaat is een ‘vetocratie’: iedereen kan iets tegenhouden, maar gezamenlijk krijgen we de grote zaken niet meer van de grond.”
De PVV wil de overheid grondig hervormen door politieke benoemingen en vriendjespolitiek uit te bannen, het ambtenarenapparaat fors te verkleinen en de beloningen in de (semi-)publieke sector te beperken. Daarnaast pleit de partij voor meer democratische controle via referenda, het afschaffen van de Eerste Kamer en het invoeren van gekozen burgemeesters. De kern van hun visie is een kleinere, efficiëntere en transparantere overheid die uitsluitend op inhoudelijke kwaliteiten functioneert.
Politieke benoemingen en vriendjespolitiek afschaffen
De PVV wil benoemingen in de (semi-)publieke sector uitsluitend op inhoudelijke kwaliteiten baseren en politieke benoemingen uit organen als de Raad van State verwijderen. Dit moet vriendjespolitiek tegengaan en de integriteit van de overheid vergroten.
“Benoemingen in de (semi-)publieke sector alleen op grond van inhoudelijke kwaliteiten, en er komen zeer strikte beloningsnormen”
“Algemene Bestuursdienst afschaffen, de RvS wordt ontdaan van politieke benoemingen”
“Bij werving en selectie van (top)ambtenaren telt alleen de inhoudelijke geschiktheid en niet geslacht, huidskleur en/of herkomst”
Fors verkleinen van het ambtenarenapparaat
De PVV wil het aantal rijksambtenaren drastisch verminderen, omdat het ambtenarenapparaat volgens hen te veel is gegroeid en inefficiënt is geworden.
“Verder zetten we het mes in het uitdijende ambtenarenapparaat. Het aantal rijksambtenaren is van 100.000 fte (in 2012) doorgegroeid naar 150.000. Dat kan met zoveel minder.”
Strikte beloningsnormen en verlaging salarissen politici
De partij wil de salarissen van politici en topambtenaren verlagen en de wachtgeldregeling voor politici afschaffen, om het verschil tussen overheid en burger te verkleinen en verspilling tegen te gaan.
Meer democratische controle: referenda en gekozen bestuurders
De PVV wil de democratische controle vergroten door het invoeren van bindende referenda, gekozen burgemeesters en het afschaffen van de Eerste Kamer.
De SGP pleit voor een bescheidener, dienstbare overheid die zich richt op het scheppen van randvoorwaarden en het verminderen van regeldruk, in plaats van gedetailleerde sturing en overregulering. Ze willen een grondige regelschrapoperatie, meer vertrouwen in professionals, en structurele vereenvoudiging van bestuurlijke processen. Concrete voorstellen zijn onder meer het schrappen van regels, het beperken van gemeentelijke herindeling tot vrijwillige basis, en het vereenvoudigen van toezicht en verantwoording.
Minder regels en meer vertrouwen in professionals
De SGP vindt dat de overheid te veel regels en controlemechanismen heeft opgetuigd, wat leidt tot bureaucratie en wantrouwen. Ze willen een overheid die zich terugtrekt uit detailsturing, professionals meer ruimte geeft, en het aantal regels fors vermindert. Dit moet het vertrouwen in de overheid herstellen en de uitvoerbaarheid van beleid verbeteren.
“Er komt een uitgebreide regelschrap-operatie waarbij zeker een kwart van de regels verdwijnt.”
“Het onderwijs zucht onder de groeiende last van wetten, regels en verantwoording, de versnippering van de bekostiging en de grilligheid van het beleid. Het is hoog tijd dat de overheid een meer bescheiden rol vervult.”
“De overheid moet actiever zijn om het stelsel te bewaken en de juiste randvoorwaarden te scheppen, maar minder in detail de inrichting van het onderwijs bepalen.”
“Inspecties en autoriteiten gaan veel meer werken vanuit vertrouwen en zetten in op zelfregulering, risicogericht toezicht en publiek-private samenwerking.”
Gemeentelijke herindeling alleen op vrijwillige basis
De SGP wil dat gemeentelijke herindelingen niet langer van bovenaf worden opgelegd, maar alleen plaatsvinden als gemeenten daar zelf voor kiezen. Dit moet de lokale democratie versterken en voorkomen dat schaalvergroting ten koste gaat van lokale betrokkenheid.
“Gemeentelijke herindeling gebeurt in principe alleen op vrijwillige basis.”
Structurele vereenvoudiging van toezicht en verantwoording
De partij pleit voor het terugdraaien van recente verzwaringen in toezicht en verantwoording, en het beperken van aanvullende regels door toezichthouders. Dit moet de administratieve last verminderen en ruimte geven aan maatwerk.
Meer financiële en bestuurlijke ruimte voor gemeenten
De SGP wil dat gemeenten meer eigen belastinggebied krijgen en structureel toereikende financiering, zodat ze hun taken zelfstandig en adequaat kunnen uitvoeren. Dit is bedoeld om de lokale autonomie te versterken en maatwerk mogelijk te maken.
“Het belastinggebied van gemeenten wordt vergroot, waarbij de Rijksoverheid gelijktijdig en evenredig de belasting op arbeid en de lasten voor bedrijven verlaagt.”
“De financiering van gemeenten moet structureel toereikend zijn om de taken te kunnen vervullen en een sluitende begroting te kunnen opstellen.”
D66 wil de overheid hervormen tot een sterkere, transparantere en menselijkere organisatie die minder afhankelijk is van externe consultants en meer uitvoeringskracht en kennis in huis heeft. Ze pleiten voor minder en eenvoudigere regels, het terugdringen van regeldruk, modernisering van de Belastingdienst, en meer openheid en toegankelijkheid voor burgers. De kern van hun visie is het herstellen van vertrouwen door een overheid die levert, eerlijk is over haar ambities, en ruimte biedt voor maatwerk en menselijke maat.
Minder externe inhuur, meer kennis bij overheid
D66 wil dat de overheid minder afhankelijk wordt van dure consultants en weer zelf kennis en expertise opbouwt. Dit moet de uitvoeringskracht vergroten en het oplossen van grote maatschappelijke problemen verbeteren.
Minder en eenvoudigere regels, meer ruimte voor maatwerk
D66 wil de regeldruk drastisch verminderen door regels te schrappen of te versimpelen, uitzonderingen te beperken en uitvoeringsorganisaties meer ruimte te geven om van regels af te wijken waar nodig. Dit moet de overheid toegankelijker en menselijker maken.
“D66 maakt een einde aan verstikkende regeldruk. Regels die goed werken en publieke waarden beschermen, houden we. Regels die hoge lasten met zich meebrengen en niet goed werken, schaffen we af.”
“Bij het opstellen van nieuwe regels kijken we altijd naar welke regels we dan ook kunnen afschaffen. Bestaande regels versimpelen we. Dit betekent ook dat we niet meer steeds de mogelijke uitzonderingen op een regel vooraf opschrijven. Om te zorgen dat beleid zonder die uitzonderingen niet oneerlijk uitpakt, geven we uitvoeringsorganisaties zelf de mogelijkheid om waar nodig van de regels af te wijken.”
Modernisering van de Belastingdienst (Belastingdienst 2.0)
D66 wil een nieuw, modern ICT-systeem naast het huidige bouwen om de Belastingdienst structureel te hervormen. Dit moet de uitvoerbaarheid van belastinghervormingen verbeteren en de organisatie toekomstbestendig maken.
“Liever dan blijven doormodderen met de huidige, verouderde ICT, bouwt D66 daarom een nieuw, modern systeem naast het huidige systeem: een Belastingdienst 2.0. Als dat klaar is, vervangt dit het huidige systeem.”
Open overheid en recht op begrijpelijke communicatie
D66 streeft naar een open, transparante overheid die fysiek en digitaal toegankelijk is, met duidelijke communicatie en het recht op begrijpelijke taal voor burgers.
“De overheid moet fysiek en digitaal toegankelijk zijn. Elke gemeente krijgt ten minste één overheidsloket, waar zoveel mogelijk organisaties bereikbaar zijn. Het recht op begrijpelijke taal leggen we vast in de wet.”
Doorbraakministers en doorbreken van ministeriële verkokering
D66 wil grote maatschappelijke problemen aanpakken door zogenaamde 'doorbraakministers' aan te stellen met eigen doelen en begrotingen, zodat beleidsoverstijgende thema’s effectiever worden aangepakt.
DENK pleit voor ingrijpende overheidshervormingen gericht op meer transparantie, democratisering en het bestrijden van discriminatie binnen de overheid. De partij wil onder andere een direct gekozen burgemeester, een Constitutioneel Hof, een lobbyregister, en een volledige doorlichting van overheidsinstanties op discriminerend beleid. DENK streeft naar een overheid die eerlijk, transparant en mensgericht opereert, met stevige waarborgen tegen machtsmisbruik en discriminatie.
Rechtstreekse verkiezing burgemeester en uitbreiding Kamer
DENK wil het openbaar bestuur democratischer en transparanter maken door directe verkiezingen van burgemeesters, uitbreiding van de Tweede Kamer en andere institutionele hervormingen. Dit moet de controle op de overheid versterken en de inspraak van burgers vergroten.
Verplicht lobbyregister en strengere regels voor oud-bewindspersonen
Om belangenverstrengeling en ongewenste invloed te beperken, wil DENK een verplicht lobbyregister en streng toezicht op draaideurconstructies. Dit moet de transparantie en integriteit van het openbaar bestuur vergroten.
“Er komt een verplicht lobbyregister voor de regering. Er komt meer toezicht op de draaideurconstructie en oud bewindspersonen krijgen een volledig lobbyverbod.”
Volledige doorlichting overheid op discriminatie
DENK wil dat alle overheidsinstanties grondig worden doorgelicht op discriminerend beleid en algoritmes, met als doel een overheid die nooit discrimineert. Dit is een kernpunt in hun visie op overheidshervorming.
“Volledige doorlichting van de overheid. Alle overheidsinstanties worden grondig doorgelicht op discriminerend beleid en discriminerende algoritmes.”
Zwaardere straffen en zero tolerance voor discriminatie door ambtenaren
Om structurele discriminatie binnen de overheid uit te bannen, stelt DENK strengere straffen en een zero tolerance-beleid voor, inclusief verplichte trainingen voor ambtenaren.
“Zero tolerance-beleid binnen de overheid. Overheidsmedewerkers die zich schuldig maken aan welke vorm van discriminatie dan ook, krijgen strafontslag.”
“Beroepsmatige discriminatie door ambtenaren moet zwaarder worden bestraft en risicomodellen met afkomstgerelateerde gegevens worden verboden.”
Wettelijke verplichting tot begrijpelijke en transparante besluitvorming
DENK wil dat de overheid wettelijk verplicht wordt besluiten beter uit te leggen en transparant te zijn over het gebruik van risicomodellen, om het vertrouwen van burgers te herstellen.
“De overheid wordt wettelijk verplicht om besluiten over mensen beter uit te leggen en begrijpelijk te maken. Bij ieder besluit wordt het vermeld indien er een risicomodel is toegepast.”
50PLUS vindt dat de overheid te bureaucratisch, inefficiënt en complex is geworden en pleit daarom voor een grondige hervorming van het overheidsapparaat. Hun belangrijkste voorstellen zijn het terugdringen van bureaucratie en verspilling via een breed onderzoek naar overheidsuitgaven, het beperken van het takenpakket van de EU en het moderniseren en verkleinen van het Europese ambtenarenapparaat. De partij wil zo de effectiviteit en doelmatigheid van de overheid vergroten en verspilling tegengaan.
Grondige doorlichting en besparing op overheidsuitgaven
50PLUS wil de bureaucratie en verspilling binnen de overheid aanpakken door een breed consolidatiepakket en een grondige doorlichting van alle overheidsuitgaven. Dit moet leiden tot forse besparingen en een efficiëntere overheid, waarbij effectiviteit centraal staat.
“Wij pleiten daarom voor een breed consolidatiepakket voor de Rijksbegroting, waarbij alle overheidsuitgaven van alle ministeries onder de loep worden genomen.”
“Een topteam ambtenaren en ondernemers onderzoekt alle overheidsuitgaven van alle ministeries op effectiviteit met als doel ten minste 10 miljard euro aan fraude, verspilling en ondoelmatigheden op te sporen aan de uitgavenkant van de collectieve sector.”
“Besparing van, per saldo, 5 miljard op fraude, verspilling en ondoelmatigheden binnen het woud van belastingfaciliteiten.”
Beperken en moderniseren van het Europese ambtenarenapparaat
50PLUS wil het takenpakket van de EU beperken en het Europese ambtenarenapparaat moderniseren en verkleinen, om verspilling en bureaucratie ook op Europees niveau tegen te gaan.