BIJ1 wil dat de overheid circulair aanbesteden en verduurzamen centraal stelt in haar investeringen, vooral bij woningbouw en infrastructuur. De partij pleit voor massale publieke investeringen in circulaire infrastructuur en renovatie, waarbij de overheid zelf de regie voert en de markt buitenspel zet. Circulaire renovatie en verduurzaming van bestaande woningen krijgen prioriteit, met expliciete inzet op collectief eigendom en democratische controle.
BIJ1 ziet circulair aanbesteden als een publieke taak, waarbij de overheid grootschalig investeert in klimaatneutrale en circulaire infrastructuur en woningverduurzaming. Dit moet gebeuren zonder marktprikkels of winstoogmerk, en onder collectief eigendom en democratische controle. Het doel is structurele verduurzaming en het tegengaan van greenwashing en marktwerking.
“De overheid investeert massaal in klimaatneutrale, -positieve en circulaire infrastructuur, woningverduurzaming en publieke energieproductie — onder collectief eigendom en democratische controle.”
“Er komt geld om (sociale) woningen circulair te verduurzamen.”
“Die miljarden gaan naar sociale woningbouw op grote schaal, coöperatieve woonvormen, en bestaande huurwoningen circulair renoveren en verduurzamen.”
BIJ1 verwerpt publiek-private samenwerking en marktwerking bij circulaire aanbestedingen. De overheid voert circulaire renovatie en verduurzaming uit via publieke teams en bedrijven, zonder winstoogmerk en zonder subsidies aan commerciële partijen.
De Partij voor de Dieren wil dat de overheid circulair aanbesteden tot norm maakt, waarbij circulariteit een harde randvoorwaarde wordt in het inkoop- en aanbestedingsbeleid. Ze pleiten voor concrete verplichtingen zoals het gebruik van materialenpaspoorten, het kiezen van de minst milieubelastende materialen en het wettelijk verankeren van circulaire criteria in de Aanbestedingswet.
De PvdD vindt dat de overheid haar voorbeeldrol moet nemen door circulair aanbesteden verplicht te stellen. Dit betekent dat bij alle overheidsopdrachten circulariteit een harde eis wordt, zodat duurzame en circulaire ondernemers worden ondersteund en de markt voor circulaire producten groeit. Dit moet wettelijk worden vastgelegd en transparant worden uitgevoerd.
“Circulariteit wordt een randvoorwaarde in het aanbestedingsbeleid van de overheid. Dit ondersteunt Nederlandse circulaire ondernemers.”
“Verantwoord inkopen wordt de norm. Overheden besteden publiek geld groen en rechtvaardig, en stimuleren daarmee (kleine en middelgrote) bedrijven die duurzaam en eerlijk ondernemen. Het Maatschappelijk Verantwoord Inkoopbeleid (MVI) wordt in lijn gebracht met de OESO-richtlijnen en gaat meer rekening houden met dierenwelzijn. Dit wordt opgenomen in de Aanbestedingswet.”
“Overheden en semi-overheidsorganisaties geven het goede voorbeeld door honderd procent groen, eerlijk en diervriendelijk in te kopen. Het inkoopproces van overheden wordt transparant en inzichtelijk voor iedereen.”
De partij wil dat bij overheidsaanbestedingen expliciet wordt gekozen voor materialen met de laagste milieu- en klimaatimpact. Dit moet bijdragen aan het terugdringen van grondstofgebruik en het stimuleren van circulaire bouw en productie.
“Bouwmaterialen worden zo milieu- en klimaatvriendelijk mogelijk geproduceerd en bij aanbestedingen kiezen we de minst belastende materialen.”
De PvdD wil dat de Europese aanbestedingsregels worden aangepast zodat overheden meer ruimte krijgen om bij aanbestedingen te kiezen voor duurzame en sociale ondernemers, in plaats van alleen op prijs te selecteren.
“De huidige Europese aanbestedingsregels bevorderen dat opdrachten naar de inschrijver met de laagste prijs gaan. We gaan de aanbestedingsregels van de EU hervormen om overheden de ruimte te geven het publieke belang te beschermen en te kiezen voor duurzame en sociale ondernemers.”
Het CDA vindt dat de overheid een voorbeeldfunctie heeft bij circulair en duurzaam aanbesteden en wil dat duurzaamheid, circulariteit en klimaatafdruk standaard worden meegewogen in het overheidsaanbestedingsbeleid. Daarnaast pleit het CDA ervoor dat overheden bij aanbestedingen meer ruimte krijgen om te kiezen voor Nederlandse of Europese producten, waarmee ze circulaire en duurzame productie willen stimuleren. Concrete normen en versnelling van het Nationaal Programma Circulaire Economie zijn daarbij belangrijke instrumenten.
Het CDA stelt dat de overheid bij aanbestedingen een voortrekkersrol moet nemen door duurzaamheid, circulariteit en klimaatafdruk structureel mee te wegen. Hiermee wil de partij de markt stimuleren om circulaire producten en diensten te ontwikkelen en zo de transitie naar een circulaire economie versnellen.
“De overheid heeft een voorbeeldfunctie als aanbesteder en investeerder. In het overheidsaanbestedingbeleid wordt rekening gehouden met de duurzaamheid, circulariteit en klimaatafdruk van producten.”
Het CDA wil dat overheden bij aanbestedingen meer vrijheid krijgen om te kiezen voor Nederlandse of Europese producten. Dit moet bijdragen aan het stimuleren van circulaire productie binnen Europa en het verkleinen van de ecologische voetafdruk.
“Overheden moeten bij aanbestedingen de ruimte krijgen om te kiezen voor Nederlandse of Europese producten.”
Naast de voorbeeldrol van de overheid, wil het CDA het Nationaal Programma Circulaire Economie versnellen en duidelijke normen stellen voor schadelijke stoffen, waarmee circulair aanbesteden verder wordt ondersteund.
De ChristenUnie wil dat de overheid als inkoper het goede voorbeeld geeft door circulair, lokaal en duurzaam aan te besteden. Ze pleiten voor het normeren van de vraag naar circulaire producten op Europees niveau en het stimuleren van circulaire bedrijven via aanbestedingen en ketenafspraken.
De ChristenUnie vindt dat de overheid haar rol als inkoper moet gebruiken om de circulaire economie te stimuleren. Door circulair, lokaal en duurzaam inkopen de norm te maken bij aanbestedingen, wil de partij de vraag naar circulaire producten vergroten en het mkb en sociale ondernemingen meer betrekken.
“De overheid geeft het goede voorbeeld als inkoper. Het Rijk moet haar rol beter pakken om bij te dragen aan verduurzaming en om het mkb en sociale ondernemingen te betrekken bij aanbestedingen. We maken lokaal, duurzaam en biologisch inkopen de norm, ook bij aanbestedingen.”
De ChristenUnie ziet normering van de vraag naar circulaire producten op Europees niveau als essentieel om de circulaire economie te laten slagen. Dit moet zorgen voor een eerlijk speelveld en voldoende marktvraag voor circulaire producten.
De partij benadrukt dat het stimuleren van circulaire aanbestedingen niet moet leiden tot onnodig zware administratieve verplichtingen voor bedrijven.
“Bij dit alles is van belang dat een eerlijk speelveld ontstaat en dat geen onnodig zware administratieve verplichtingen worden opgetuigd.”
Forum voor Democratie (FVD) noemt circulair aanbesteden of circulaire economie niet expliciet in haar verkiezingsprogramma. Het programma bevat geen concrete voorstellen of standpunten over circulair inkopen of circulaire aanbestedingen door de overheid. FVD richt zich vooral op het afschaffen van duurzaamheidseisen, het stoppen van klimaatbeleid en het verkleinen van de overheid, zonder aandacht voor circulaire principes in overheidsaanbestedingen.
FVD doet geen voorstellen voor circulair aanbesteden of circulaire economie in het overheidsbeleid. Integendeel, het programma pleit voor het schrappen van duurzaamheidseisen en klimaatregels, waardoor circulaire aanbestedingen juist worden ontmoedigd.
FVD wil de overheid kleiner en minder regulerend maken, wat zich uit in het afschaffen van subsidies, adviesraden en het beperken van overheidsbemoeienis. Dit staat haaks op actief circulair aanbesteden, dat juist vaak overheidssturing en -beleid vereist.
GroenLinks-PvdA wil dat de overheid circulair aanbesteden actief stimuleert en verplicht stelt, zodat publieke inkoop bijdraagt aan een volledig circulaire economie in 2050. Ze pleiten voor aanpassing van (Europese) aanbestedingsregels zodat circulaire, sociale en duurzame criteria leidend worden, en willen dat de overheid circulaire koplopers ondersteunt en achterblijvers beprijsd. Alleen bedrijven die aan strenge sociale en milieunormen voldoen, mogen nog opdrachten van de overheid krijgen.
GroenLinks-PvdA wil dat bij overheidsaanbestedingen niet alleen de prijs, maar vooral circulaire, sociale en duurzame criteria doorslaggevend zijn. Dit moet de transitie naar een circulaire economie versnellen en bedrijven stimuleren om te verduurzamen. Ze willen Europese en nationale regels aanpassen zodat circulaire koplopers worden beloond en achterblijvers worden ontmoedigd.
“Nederlandse bedrijven en producten die in Nederland worden verkocht zijn volledig circulair in 2050. De overheid helpt circulaire koplopers, onder andere door achterblijvers te beprijzen.”
“Sociaal en groen aanbesteden: Bij aanbestedingen moeten niet alleen de kosten meewegen, maar ook de kwaliteit. We willen een aanpassing van Europese aanbestedings- en mededingingsregels waarbij arbeidsvoorwaarden, de impact op de planeet en strategische autonomie meewegen.”
“Aanbestedingen vanuit de (semi)overheid en overheidsbedrijven worden alleen gegund aan bedrijven die cao-lonen betalen.”
De partij wil onderzoeken of bij overheidsinkoop en -aanbestedingen voorrang kan worden gegeven aan Europese en circulaire bedrijven, om strategische autonomie te vergroten en circulaire economie te stimuleren.
“Daarom moet er voor strategische sectoren en technologieën een Europees voorkeursprincipe gaan komen in publieke aanbestedingsregels. Ook op nationaal niveau gaan we onderzoeken of we bij inkoop- en aanbestedingen voorrang kunnen geven aan Europese bedrijven.”
JA21 is kritisch over circulair en duurzaam beleid vanuit de overheid en steunt circulaire economie en duurzaamheid alleen als het economisch rendeert. Ze willen minder en eenvoudiger aanbestedingsregels, en zijn tegen extra overheidssturing of verplichtingen op het gebied van circulair aanbesteden. Concrete voorstellen over circulair aanbesteden ontbreken; de partij focust vooral op het beperken van regeldruk en het afschaffen van nationale koppen op EU-regels.
JA21 ondersteunt circulaire economie en duurzaamheid uitsluitend als deze economisch voordeel opleveren. Ze zijn tegen het sturen van de economie door de overheid en willen geen extra verplichtingen of subsidies voor circulair aanbesteden. Dit standpunt adresseert het probleem van marktverstoring en onnodige kosten door overheidsbeleid.
JA21 wil de regeldruk rondom aanbestedingen verminderen en geen extra nationale regels toevoegen bovenop Europese regelgeving. Dit betekent dat zij tegen strengere eisen zijn, zoals circulair aanbesteden, tenzij deze verplicht zijn vanuit de EU. Het doel is om het bedrijfsleven te ontlasten en de concurrentiepositie te beschermen.
De SP wil dat de overheid haar inkoopkracht inzet om circulaire economie te stimuleren en de aanbestedingsregels zo aanpast dat duurzaamheid, hergebruik en reparatie centraal staan. Grote opdrachten moeten toegankelijker worden voor het mkb en circulaire principes worden de norm bij overheidsopdrachten. De partij pleit voor het afschaffen van verplichte Europese aanbestedingen en het grondig hervormen van het aanbestedingsstelsel.
De SP ziet de overheid als grootste opdrachtgever en wil deze positie gebruiken om circulaire economie en democratisering van de economie te bevorderen. Overheidsopdrachten moeten bij voorkeur naar bedrijven gaan die inzetten op duurzaamheid, hergebruik en waar werknemers zeggenschap hebben.
“De overheid is de grootste opdrachtgever van Nederland. We gebruiken deze inkoopkracht om met ons eigen belastinggeld democratisering van de economie te bevorderen. Overheidsopdrachten gaan bij voorkeur naar bedrijven waar werknemers echte zeggenschap hebben, meebesturen en meedelen in de winst.”
De SP vindt dat de huidige aanbestedingsregels te veel in het voordeel zijn van grote bedrijven en te weinig rekening houden met circulaire principes. Door opdrachten op te knippen en procedures te versimpelen, wordt het voor kleinere bedrijven makkelijker om mee te doen en wordt circulair aanbesteden gestimuleerd. De partij wil af van het verplichte Europese aanbesteden en het hele stelsel grondig hervormen.
“De huidige manier van aanbesteden door de overheid werkt niet goed. Daarom passen we de regels aan, zodat ook kleinere bedrijven beter kunnen meedoen. Dit doen we onder andere door grote opdrachten op te knippen en de procedures te versimpelen en te verduidelijken. We willen af van het verplichte Europese aanbesteden. Op termijn moet het hele aanbestedingsstelsel grondig op de schop.”
De SP wil dat circulaire principes zoals hergebruik, reparatie en recycling de norm worden in de economie, en dus ook bij overheidsaanbestedingen. Producten moeten langer meegaan, herbruikbaar en repareerbaar zijn, en afval wordt teruggedrongen.
“We bouwen aan een economie die zuinig en slim omgaat met grondstoffen, zodat we sterk en onafhankelijk zijn. Door hergebruik, reparatie en recycling wordt verspilling verleden tijd. Zo creëren we een toekomst waarin iedereen profiteert van een eerlijke, duurzame en circulaire economie.”
“We stoppen met de wegwerpeconomie. Producten worden herbruikbaar, repareerbaar en duurzaam. We ontmoedigen vervuiling en stimuleren hergebruik. Recyclen wordt de norm, net als schonere technologieën en alternatieve energiedragers zoals waterstof.”
De VVD wil dat de overheid circulaire economie stimuleert door als launching customer op te treden en circulaire criteria in aanbestedingen te bevorderen, mits dit binnen Europese regels past. De partij benadrukt het belang van duurzame inkoop en het stellen van voorwaarden die bijdragen aan de transitie naar circulariteit, maar blijft prijs en efficiëntie als uitgangspunt hanteren. Concrete beleidsvoorstellen zijn gericht op het stimuleren van circulaire producten en diensten via overheidsaanbestedingen en het schrappen van onnodige regels.
De VVD ziet een actieve rol voor de overheid om de circulaire economie te stimuleren door als eerste afnemer (launching customer) op te treden en circulaire criteria in aanbestedingen te integreren. Dit moet innovatie en verduurzaming versnellen, zolang het binnen Europese aanbestedingsregels blijft. De overheid moet voorwaarden stellen die bijdragen aan belangrijke transities, zoals circulariteit, maar blijft ook letten op prijs en efficiëntie.
“De overheid treedt dan op als launching customer, als eerste afnemer. Dat wekt vertrouwen en is van groot belang voor de verdere ontwikkeling, financiering en vervolgsopdrachten. Dit resulteert op de langere termijn in een sterkere economie, waar alle Nederlanders profijt van hebben.”
“We willen echter dat de overheid voortaan in haar aanbestedingsbeleid vaker voorwaarden stelt waaraan Nederlandse bedrijven kunnen voldoen en belangrijke transities een zetje geeft, zoals de overgang naar een circulaire economie. Uiteraard handelt de overheid hierbij in overeenstemming met Europese aanbestedingsregels.”
De VVD wil dat overheidsinstanties bij hun inkoop de voorkeur geven aan duurzame keuzes, waaronder circulaire producten en diensten. Dit moet bijdragen aan het verminderen van verspilling en het stimuleren van hergebruik, met oog voor erkende duurzaamheidsstandaarden.
“Ook geven overheidsinstanties in hun inkoop voorkeur aan duurzame keuzes met erkende standaarden die een duurzaamheidsvergoeding voor de boer hebben opgenomen.”
“De overheid vervult een actieve rol, bijvoorbeeld door het stimuleren van biobased bouwen, circulair slopen, duurzaam design en het vormgeven van ‘recht op reparatie’.”
BBB noemt circulaire toepassingen als kansrijk voor regionale economieën, maar doet geen concrete voorstellen voor circulair aanbesteden door de overheid. Het programma focust vooral op het hervormen van het aanbestedingsbeleid voor mkb-toegang en op innovatie, zonder expliciete verplichtingen of stimulansen voor circulaire aanbestedingen. Circulaire economie wordt slechts zijdelings genoemd als een van de sectoren met potentie.
BBB wil het aanbestedingsbeleid van de overheid hervormen zodat mkb-bedrijven eerlijker en haalbaarder toegang krijgen tot overheidsopdrachten, met nadruk op praktische uitvoerbaarheid en maatschappelijke waarde. Er is geen specifieke koppeling met circulair aanbesteden, maar circulaire toepassingen worden als regionale economische kans genoemd.
“Door hervorming van het aanbestedingsbeleid krijgen mkb bedrijven eerlijke én haalbare toegang tot overheidsopdrachten, met nadruk op praktische uitvoerbaarheid en maatschappelijke waarde.”
“Of het nu gaat om agrofood, maakindustrie, zorgtechnologie, logistiek of circulaire toepassingen: de potentie is er, nu de overheid nog.”
BBB wil dat Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen voorrang krijgen bij overheidsaanbestedingen, maar noemt circulair aanbesteden niet expliciet als criterium.
“Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen krijgen voorrang bij aanbestedingen van de overheid.”
NSC wil dat de overheid bij aanbestedingen niet alleen op prijs selecteert, maar ook duurzaamheid en maatschappelijke waarde zwaar laat meewegen, zodat circulaire en lokale initiatieven meer kans krijgen. Ze pleiten voor aanpassing van de Aanbestedingswet en benadrukken het belang van circulaire keuzes en materialen, maar doen slechts enkele concrete voorstellen specifiek gericht op circulair aanbesteden door de overheid.
NSC wil de Aanbestedingswet herzien zodat duurzaamheid, maatschappelijke waarde en lokale verankering zwaarder gaan wegen bij overheidsopdrachten, in plaats van alleen prijs. Dit moet mkb-bedrijven en circulaire initiatieven een eerlijkere kans geven en de transitie naar een circulaire economie versnellen.
“We herzien de Aanbestedingswet zodat mkb-bedrijven en lokale ondernemers een eerlijke kans krijgen. Bij overheidsopdrachten telt niet alleen prijs, maar ook lokale verankering, maatschappelijke waarde en duurzaamheid wegen mee. De wet wordt aangepast in lijn met Europese aanbestedingsregels.”
NSC wil dat circulaire keuzes de logische en voordelige optie worden, onder meer door afspraken te maken over het gebruik van hergebruikte materialen en het stimuleren van circulaire producten. Dit sluit aan bij hun bredere visie op een circulaire economie, maar concrete verplichtingen voor circulair aanbesteden door de overheid blijven beperkt.
De SGP vindt dat de overheid bij aanbestedingen niet alleen op prijs moet selecteren, maar ook duurzaamheid en circulariteit actief moet stimuleren. Ze pleiten voor het verankeren van circulaire principes in het inkoopbeleid en het ondersteunen van circulair bouwen, onder meer via de toepassing van de RestWaarde Index en het versoepelen van regels rond hergebruik van materialen.
De SGP wil dat de overheid bij aanbestedingen niet alleen naar de laagste prijs kijkt, maar ook duurzame en sociale keuzes stimuleert. Dit moet bedrijven aanzetten tot meer circulaire en maatschappelijk verantwoorde productie en dienstverlening.
“De overheid selecteert bij aanbestedingen niet alleen op de laagste prijs, maar stimuleert in haar inkoopbeleid ook duurzame en sociale keuzes.”
De SGP wil circulaire bouw beter verankeren in aanbestedingen door het gebruik van de RestWaarde Index te ondersteunen. Dit moet het hergebruik van materialen en circulaire principes in de bouwsector bevorderen.
“Het Rijk ondersteunt en stimuleert de toepassing van de RestWaarde Index bij gebouwen, zodat circulaire bouw beter verankerd wordt in onder meer aanbestedingen.”
Volt wil dat de overheid bij alle inkoop en aanbestedingen de meest duurzame en circulaire opties kiest, waarbij de "R-ladder" als leidraad dient. Ze zien circulair aanbesteden als een manier voor de overheid om het goede voorbeeld te geven en de transitie naar een circulaire economie te versnellen. Concrete voorstellen richten zich op het structureel integreren van circulariteit in overheidsinkoop en het stimuleren van duurzame marktontwikkeling.
Volt vindt dat de overheid een voorbeeldfunctie heeft en bij alle inkoop en aanbestedingen de duurzaamste en meest circulaire optie moet kiezen, volgens de principes van de "R-ladder". Dit moet de transitie naar een circulaire economie versnellen en duurzame marktontwikkeling stimuleren.
“Bij alles wat de overheid inkoopt wordt gekeken naar de “R-ladder” om zo de meest duurzame optie te kiezen bij inkoop en aanbestedingen.”
Volt wil dat de overheid de kosten van klimaatverandering en circulariteit structureel meeneemt in begrotingskeuzes, zodat duurzame en circulaire projecten makkelijker doorgang vinden en de investeringsdrempel wordt verlaagd.
“We zetten in op groen begroten om de kosten van klimaatverandering mee te nemen in overheidsfinanciën en zo sturing te geven aan de keuzes van onze overheid.”
50PLUS benoemt het belang van een circulaire economie, waarbij recycling van grondstoffen concurrerend moet zijn met het gebruik van nieuwe materialen. Het verkiezingsprogramma bevat echter geen concrete voorstellen of expliciete standpunten over circulaire aanbestedingen door de overheid; het blijft bij algemene ambities rond circulariteit en milieu.
50PLUS wil dat recycling van grondstoffen aantrekkelijker wordt gemaakt, maar werkt dit niet uit in concrete maatregelen voor overheidsaanbestedingen. De partij richt zich op het creëren van een gelijk speelveld en het vermijden van extra nationale regels, zonder specifieke aandacht voor circulair inkopen door de overheid.
“Een circulaire economie waarbij het recyclen van grondstoffen concurrerend is met het gebruik van basisgrondstoffen.”
D66 wil dat de overheid het goede voorbeeld geeft door circulair aan te besteden: in 2035 moet minstens de helft van alle overheidsaanbestedingen circulair zijn, en in 2045 alles. Ze stellen per sector circulaire doelen en zien circulair inkopen als een belangrijke aanjager voor innovatie en verduurzaming van de economie.
D66 vindt dat de overheid een voortrekkersrol moet nemen in de circulaire economie door haar eigen inkoopbeleid radicaal te verduurzamen. Door concrete doelen te stellen voor circulaire aanbestedingen stimuleert de overheid innovatie, zet zij sectoren aan tot verduurzaming en draagt zij bij aan het verminderen van grondstoffengebruik en afval.
“Overheden geven het goede voorbeeld: in 2035 is minstens de helft van hun aanbestedingen circulair en in 2045 alles. We maken per sector circulaire doelen, zoals voor de bouw, textiel, plastics en metalen. Daarmee stimuleren we innovatie, zorgen we dat iedereen bijdraagt en dat sectoren gericht kunnen verduurzamen.”
De PVV is uitgesproken tegen het verplicht stellen van circulair en duurzaam bouwen door de overheid, en wil geen circulaire of duurzame aanbestedingseisen opleggen. Zij pleiten voor het schrappen van dergelijke eisen en willen dat de overheid stopt met het stimuleren of verplichten van circulair bouwen in aanbestedingen.
De PVV verzet zich tegen het opleggen van circulaire en duurzame eisen bij (overheids)aanbestedingen in de bouw. Volgens de partij leiden deze eisen tot onnodige vertragingen, hogere kosten en frustratie van woningbouwprojecten. De PVV wil daarom alle verplichtingen rondom circulair en duurzaam bouwen afschaffen en pleit voor het vereenvoudigen van bouweisen.
“We schrappen en vereenvoudigen bouweisen zoveel mogelijk. We stoppen met het eindeloze geneuzel over duurzaam en circulir bouwen. Er komen geen verplichte warmtepomp en geen nieuwe duurzaamheidseisen; we gaan ook niet verplicht van het gas af.”
Niet expliciet genoemd in verkiezingsprogramma
Niet expliciet genoemd in verkiezingsprogramma