Verkiezingsprogramma's 2025 overNAVO vervangen
BIJ1 wil dat Nederland zo snel mogelijk uit de NAVO stapt en kiest voor een neutrale, ontwapenende koers, waarbij militaire samenwerking en NAVO-infrastructuur worden beëindigd. In plaats van NAVO-lidmaatschap stelt BIJ1 voor om samen te werken in een internationaal netwerk van solidaire landen voor noodhulp en civiele vredesinterventies, onder democratische controle en zonder militair mandaat. De partij ziet de NAVO als een imperialistisch machtsblok en wil deze vervangen door vreedzame, niet-militaire internationale samenwerking.
Nederland verlaat de NAVO en kiest voor neutraliteit
BIJ1 pleit voor een directe start van het uittredingsproces uit de NAVO, met als doel volledige terugtrekking binnen vier jaar. Nederland moet stoppen met het verhogen van het defensiebudget, alle NAVO- en VS-bases sluiten, kernwapens verwijderen en zich militair losmaken van het westerse machtsblok. Dit alles is gericht op ontwapening, neutraliteit en het beëindigen van militaire bondgenootschappen die volgens BIJ1 vooral de belangen van de wapenindustrie dienen.
“Nederland start direct het traject om uit de NAVO te treden en voltooit dit binnen 4 jaar. Tot dat moment verhogen we op geen enkel moment het budget van defensie.”
“Nederland sluit alle NAVO- en VS-bases op eigen grondgebied, stopt de opslag van kernwapens in het Nederlandse dorp Volkel en loopt weg van de militaire infrastructuur van het westerse machtsblok.”
“We verlaten de NAVO en kiezen voor neutraliteit. Kernwapens van de Verenigde Staten verdwijnen uit Nederland.”
“We maken ons militair los van de NAVO.”
NAVO vervangen door solidaire, niet-militaire samenwerking
In plaats van NAVO-lidmaatschap wil BIJ1 dat Nederland investeert in een internationaal netwerk van solidaire landen voor noodhulp, rampenopvang en civiele vredesinterventies. Dit netwerk moet buiten de NAVO en EU opereren, onder democratische controle en zonder militair mandaat, om zo echte vrede en veiligheid te bevorderen.
“Nederland investeert in een internationaal netwerk van solidaire landen voor noodhulp, rampenopvang en civiele vredesinterventies, buiten NAVO en EU om — onder democratische controle, zonder militair mandaat.”
Vredesonderhandelingen onder leiding van neutrale, niet-NAVO-landen
BIJ1 wil dat vredesonderhandelingen, bijvoorbeeld rond Oekraïne, plaatsvinden onder leiding van neutrale, niet-NAVO-landen. De NAVO wordt gezien als partij in conflicten, waardoor echte neutraliteit en vrede volgens BIJ1 alleen mogelijk zijn als de NAVO buitenspel wordt gezet.
“Vredesonderhandelingen houden we met neergelegde wapens en faciliteren neutrale en dus niet-NAVO-landen. Omdat de NAVO partij is in de proxy-oorlog (conflict door grootmachten die zelf niet direct betrokken zijn) op Oekraïense grond.”
BVNL wil het NAVO-lidmaatschap van Nederland behouden, maar uitsluitend op basis van de oorspronkelijke defensieve afspraken en zonder betrokkenheid bij buitenlandse oorlogen. De partij is tegen uitbreiding van NAVO-taken, hogere defensieafdrachten en NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne, en pleit voor volledige soevereiniteit van de Nederlandse krijgsmacht. BVNL stelt geen enkel voorstel voor om de NAVO te vervangen, maar wil de rol van Nederland binnen de NAVO beperken tot defensie van het eigen grondgebied.
NAVO-lidmaatschap beperken tot defensieve taken
BVNL vindt dat Nederland alleen lid moet zijn van de NAVO op basis van de oorspronkelijke, defensieve afspraken en zich niet moet mengen in buitenlandse conflicten. De partij verzet zich tegen NAVO-operaties buiten het NAVO-grondgebied en tegen het verhogen van de Nederlandse defensieafdracht boven de 2% BBP-norm.
“Daarnaast zijn we lid van de NAVO op grond van de oorspronkelijke afspraken, namelijk dat het een bondgenootschap is uitsluitend ter verdediging van de lidstaten.”
“Nederland mengt zich niet in oorlogen waar wij niets mee te maken hebben en we streven altijd naar diplomatieke onderhandelingen.”
“Er worden geen operaties of oorlogen financieel of militair gesteund buiten het NAVO-grondgebied.”
“Per direct voldoen aan de 2% BNP norm die de NAVO stelt, verhoging naar 5% is te veel en draaien we terug.”
“We houden ons aan onze NAVO-verplichtingen, maar we steunen geen oorlogen buiten het NAVO-grondgebied met materieel of personeel. De afdracht van 5% van het bbp draaien we terug naar 2%.”
Tegen NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne
BVNL is expliciet tegen het NAVO-lidmaatschap van Oekraïne en wil dat Nederland zich hiertegen uitspreekt.
“Oekraïne mag geen lid worden van de NAVO of van de EU.”
BBB ziet de NAVO als de hoeksteen van het Nederlandse veiligheidsbeleid en wil deze positie juist versterken, niet vervangen. Het programma bevat geen voorstellen om de NAVO te vervangen; in plaats daarvan pleit BBB voor een grotere en betrouwbaardere Nederlandse bijdrage aan de NAVO en voor intensievere samenwerking met trans-Atlantische partners.
NAVO blijft hoeksteen van veiligheidsbeleid
BBB beschouwt de NAVO als essentieel voor de Nederlandse en Europese veiligheid en wil de rol van Nederland binnen het bondgenootschap versterken. Er is geen sprake van het vervangen van de NAVO; juist het tegenovergestelde: BBB wil investeren in de krijgsmacht en de NAVO-verplichtingen nakomen.
“Onze ambitie is duidelijk: Nederland wordt weer een serieuze en betrouwbare speler binnen de NAVO en wereldwijd. De NAVO blijft de hoeksteen van ons veiligheidsbeleid.”
“We versterken onze Defensie, we vergroten onze veiligheid én we bouwen tegelijkertijd aan onze economie, concurrentiepositie, regio’s en onderwijs.”
Investeren in NAVO-verplichtingen en samenwerking
BBB wil de Nederlandse bijdrage aan de NAVO vergroten door meer te investeren in defensie, materieel en internationale samenwerking. Dit omvat onder andere het stationeren van een brigade in Oost-Europa en het versterken van trans-Atlantische relaties.
“Om de geoefendheid van onze eenheden en geloofwaardigheid binnen de NAVO te vergroten zal Nederland een volledige brigade permanent in Polen of Litouwen positioneren.”
“Tweede tankbataljon. Nederland zal overgaan op aanschaf van een tweede tankbataljon diep geïntegreerd met onbemande systemen, wezenlijk voor de slagkracht van onze landmacht en onze bijdrage aan de NAVO.”
“Transatlantische vriendschappen. Nederland versterkt de militaire samenwerking met de Verenigde Staten.”
FVD wil het NAVO-lidmaatschap van Nederland fundamenteel heroverwegen en streeft naar een neutrale positie naar Zwitsers model. Ze pleiten voor een referendum over het NAVO-lidmaatschap, volledige nationale zeggenschap over militaire inzet, en investeren in defensie op eigen voorwaarden, los van NAVO-normen.
Referendum over NAVO-lidmaatschap
FVD wil dat Nederland zelf beslist over voortzetting van het NAVO-lidmaatschap via een bindend referendum. Dit voorstel komt voort uit hun streven naar soevereiniteit en het losmaken van buitenlandse (met name Amerikaanse) belangen, met als doel een neutrale positie voor Nederland.
“We leggen het lidmaatschap van de NAVO via een referendum voor aan de Nederlandse bevolking, zodat we als land zelf kunnen beslissen of we door willen op het huidige pad.”
Investeren in defensie naar eigen inzicht, niet volgens NAVO-norm
FVD wil investeren in de Nederlandse krijgsmacht, maar niet volgens de door de NAVO opgelegde norm. Ze willen zelf bepalen hoeveel en waaraan wordt uitgegeven, met de nadruk op nationale weerbaarheid en beloning van militairen.
“We investeren in onze krijgsmacht - niet volgens een opgelegde NAVO-norm, maar naar eigen inzicht, zodat Nederland weerbaar is en onze militairen beter worden beloond.”
Nationale zeggenschap over militaire inzet, geen NAVO/EU-beslissingen
FVD stelt dat de inzet van Nederlandse militairen nooit door de NAVO of EU bepaald mag worden. Dit benadrukt hun wens voor volledige nationale controle over defensie en buitenlandse missies.
“We staan nooit toe dat de inzet van onze militairen door de EU of de NAVO wordt bepaald, zodat Nederland altijd zelf de controle houdt.”
Nederland als neutraal handelsland naar Zwitsers model
FVD wil dat Nederland een neutrale positie inneemt in de internationale politiek, vergelijkbaar met Zwitserland, en zich niet langer bindt aan militaire allianties of buitenlandse conflicten.
GroenLinks-PvdA wil de NAVO niet direct vervangen, maar streeft naar een sterkere Europese defensiesamenwerking en het verminderen van de afhankelijkheid van de Verenigde Staten. Ze blijven zich committeren aan de NAVO-norm, maar willen dat Europa op termijn zelfstandig voor zijn eigen veiligheid kan zorgen en bouwen aan een onafhankelijke Europese defensie-industrie. De partij ziet de NAVO als noodzakelijk op de korte termijn, maar werkt aan een Europese pijler die op termijn de NAVO-rol deels kan overnemen.
Europese defensiesamenwerking versterken en NAVO-afhankelijkheid verminderen
GroenLinks-PvdA erkent het belang van de NAVO voor de huidige veiligheid, maar wil de Europese defensiesamenwerking versterken en de afhankelijkheid van de VS afbouwen. Het uiteindelijke doel is dat Europa zelfstandig zijn veiligheid kan waarborgen, met een eigen defensie-industrie en meer gezamenlijke EU-competentie op defensiegebied.
“We committeren ons aan de NAVO-norm en versterken de Europese pijler van de NAVO in nauwe samenhang met het Europese veiligheids- en defensiebeleid. Europa zal zo spoedig mogelijk voor zijn eigen veiligheid moeten kunnen zorgen.”
“Defensie moet een gedeelde EU-competentie worden; besluiten over inzet van de krijgsmacht blijven echter een nationale bevoegdheid. Integratie van de krijgsmachten zetten we voort. We bouwen een onafhankelijke Europese defensie-industrie via de gezamenlijke ontwikkeling en inkoop van wapensystemen, diensten en infrastructuur.”
“We bouwen onze afhankelijkheid van de VS af en plaatsen geen orders meer bij de Israëlische defensie-industrie.”
NAVO blijft op korte termijn essentieel
Hoewel de partij inzet op Europese zelfstandigheid, blijft de NAVO op dit moment essentieel voor de collectieve veiligheid van Nederland en Europa, vooral gezien dreigingen uit Rusland en elders.
NSC ziet het NAVO-lidmaatschap als de hoeksteen van het Nederlandse veiligheidsbeleid en pleit nadrukkelijk niet voor het vervangen van de NAVO. In plaats daarvan wil NSC dat Nederland zich sterker committeert aan de NAVO-normen, meer investeert in defensie en Europese landen aanzet tot meer gezamenlijke verantwoordelijkheid, zonder het geweldsmonopolie aan de EU over te dragen. De partij is tegen een Europees leger en wil de afhankelijkheid van de VS op strategische punten verminderen, maar blijft binnen het NAVO-kader opereren.
NAVO blijft hoeksteen, geen vervanging
NSC beschouwt het NAVO-lidmaatschap als essentieel voor de Nederlandse veiligheid en ziet geen alternatief voor de NAVO. De partij wil de NAVO-normen volgen en investeert in defensie binnen dit bondgenootschap. Er is geen sprake van het vervangen van de NAVO; samenwerking met Europese landen wordt gezien als aanvullend, niet als alternatief.
“Het lidmaatschap van de NAVO is de hoeksteen van ons veiligheidsbeleid. Nederland zal samen met andere Europese landen meer eigen en gezamenlijke verantwoordelijkheid moeten nemen.”
“We committeren ons daarom aan de nieuwe NAVO-norm in 2035 van 3,5% van de economie voor Defensie-uitgaven en 1,5% voor gerelateerde uitgaven zoals infrastructuur.”
“We zijn tegen de vorming van een Europees leger. Het uit handen geven van ons geweldsmonopolie aan de Europese Unie ondergraaft het fundament van Nederland als zelfstandige staat.”
Minder afhankelijk van VS, maar binnen NAVO
NSC wil de afhankelijkheid van de Verenigde Staten op strategische militaire capaciteiten verminderen, maar dit gebeurt binnen het NAVO-kader en niet door de NAVO te vervangen. De partij zet in op het versterken van de Europese samenwerking op defensiegebied, vooral bij aankopen, zonder het NAVO-bondgenootschap ter discussie te stellen.
“Wij willen de innovatiekracht van de Nederlandse economie benutten om een stimulans te geven aan de ontwikkeling van een hoogwaardige defensie-industrie met een accent op strategic enablers (militaire kerncapaciteiten waarvoor we op dit moment nog afhankelijk zijn van de Verenigde Staten).”
“Wel vinden we dat Europese landen nauwer moeten samenwerken bij defensieaankopen.”
De ChristenUnie wil de NAVO niet vervangen, maar pleit voor versterking van de Europese pijler binnen de NAVO en het verminderen van de afhankelijkheid van de VS. Ze zetten in op meer Europese samenwerking en investeringen binnen het NAVO-kader, maar blijven expliciet vasthouden aan het NAVO-bondgenootschap als hoeksteen van de veiligheid.
Versterken Europese pijler binnen de NAVO
De ChristenUnie vindt de huidige afhankelijkheid van de VS binnen de NAVO niet toekomstbestendig en wil daarom de Europese samenwerking binnen de NAVO versterken. Ze pleiten voor meer investeringen, betere afstemming van strategieën en uitbreiding van de EU-commandostructuur, maar blijven binnen het NAVO-kader opereren en noemen nergens het vervangen van de NAVO.
“De mate waarin Europa afhankelijk is van de VS binnen de NAVO is niet toekomstbestendig. Daarom moet de samenwerking binnen de Europese pijler van de NAVO worden versterkt. Dit doen we door investeringen, werkwijze en strategieën beter op elkaar aan te laten sluiten (bijvoorbeeld via het NAVO Defensieplanningsproces).”
“We willen de EU-commandostructuur uitbreiden om daadkrachtig Europees optreden en een snelle operationele inzet mogelijk te maken. Voor de inzet van Nederlandse troepen blijft altijd expliciete Nederlandse instemming vereist.”
NAVO blijft hoeksteen van veiligheid
De ChristenUnie blijft expliciet vasthouden aan de NAVO als essentieel voor de verdediging van vrijheid en veiligheid. Ze onderschrijven de NAVO-norm voor defensie-uitgaven en zien de NAVO als noodzakelijk om de Nederlandse en Europese vrijheden te verdedigen.
“De nieuwe NAVO-norm vraagt veel van de Nederlandse schatkist, defensieorganisatie en defensie-industrie, maar is noodzakelijk om onze vrijheden te kunnen verdedigen.”
“We investeren de komende jaren fors in defensie om te kunnen voldoen aan de NAVO-norm om in 2035 3,5% van ons BBP uit te geven aan defensie...”
D66 wil de NAVO niet vervangen, maar streeft op de lange termijn naar een Europese krijgsmacht die complementair is aan de NAVO. Op korte termijn zet D66 in op een sterkere Europese positie binnen de NAVO, met meer Europese samenwerking en strategische autonomie, maar zonder het bondgenootschap te verlaten of te vervangen.
Lange termijn: Europese krijgsmacht als doel
D66 ziet een Europese krijgsmacht als een toekomstig doel, waarmee Europa zichzelf beter kan verdedigen en minder afhankelijk wordt van andere NAVO-partners. Dit is echter een langetermijnvisie en geen voorstel om de NAVO direct te vervangen.
“D66 streeft op lange termijn naar een Europese krijgsmacht.”
Korte termijn: Sterkere Europese rol binnen de NAVO
Op de korte termijn wil D66 juist de Europese positie binnen de NAVO versterken, met meer Europese strategische commandovoering, materieel en personeel. Dit betekent niet het vervangen van de NAVO, maar het vergroten van de Europese inbreng en zelfstandigheid binnen het bondgenootschap.
“Op de korte termijn wil D66 een sterke Europese positie binnen de NAVO, met Europese strategische commandovoering, Europees materieel en Europees personeel.”
“Hiermee zijn we niet alleen op financieel terrein een volwaardig bondgenoot binnen de NAVO, maar ook voor wat betreft capaciteiten en uitvoering. Zo kunnen we ons continent zelf verdedigen.”
Internationale samenwerking buiten NAVO-verband (aanvullend, niet vervangend)
D66 wil internationale defensiesamenwerking uitbreiden, ook buiten NAVO- en EU-verband, maar ziet dit als aanvullend en niet als vervanging van de NAVO.
“D66 is voorstander van het opschalen en uitbreiden van internationale samenwerking om onze veiligheid te garanderen. Dit doen we ook buiten NAVO-verband en buiten de EU, met landen zoals het Verenigd Koninkrijk, Canada, Japan en Australië.”
JA21 wil de NAVO niet vervangen, maar juist versterken en de Nederlandse krijgsmacht laten voldoen aan de NAVO-verplichtingen. Ze zijn tegen een EU-leger buiten de NAVO en willen geen militaire inzet zonder aantoonbaar Nederlands belang. JA21 benadrukt het belang van soevereiniteit, een sterke trans-Atlantische band en minder afhankelijkheid van Amerikaanse ondersteuning, maar blijft loyaal aan de NAVO.
Loyaliteit aan de NAVO, geen vervanging
JA21 bevestigt expliciet de loyaliteit aan de NAVO en wijst het idee van een EU-leger buiten de NAVO af. Ze willen dat Nederland zelfstandig kan opereren waar nodig, maar zien de NAVO als het centrale militaire bondgenootschap. Het versterken van de eigen krijgsmacht is bedoeld om aan NAVO-verplichtingen te voldoen, niet om de NAVO te vervangen.
“We bevestigen onze loyaliteit in NAVO-verband, militair, diplomatiek en financieel. Tegelijk blijven we als eerste alert op onze eigen soevereiniteit, en steunen dus geen EU-leger buiten NAVO, geen militair optreden zonder Nederlands belang, en geen afhankelijkheid van Amerikaanse ondersteuning voor strategische capaciteiten.”
“Een krijgsmacht die volledig voldoet aan de opgedragen taken ter verdediging van het Nederlands grondgebied en NAVO-grondgebied.”
Minder afhankelijk van VS, maar NAVO blijft leidend
JA21 wil de afhankelijkheid van Amerikaanse militaire ondersteuning verminderen door de Nederlandse defensie te versterken, maar dit betekent niet dat ze de NAVO willen vervangen. Ze streven naar een gelijkwaardigere relatie binnen het NAVO-bondgenootschap.
“Tegelijkertijd bouwen we aan een meer gelijkwaardige relatie door eenzijdige afhankelijkheden te verminderen en Defensie te versterken.”
Geen NAVO-uitbreiding met Oekraïne
JA21 steunt Oekraïne, maar is tegen toetreding van Oekraïne tot de NAVO. Dit is een duidelijk afgebakend standpunt binnen het NAVO-debat, maar impliceert geen vervanging van de NAVO zelf.
“Oekraïne onverminderd steunen in haar strijd voor onafhankelijkheid maar niet toelaten tot de NAVO en de Europese Unie.”
De PVV wil de NAVO niet vervangen, maar ziet de NAVO juist als de hoeksteen van het Nederlandse defensie- en veiligheidsbeleid. Wel pleit de partij voor het uitzetten van Turkije uit de NAVO en voor een sterkere focus op nationale soevereiniteit en defensie aan de eigen grenzen, in plaats van buitenlandse militaire missies.
NAVO blijft hoeksteen van defensiebeleid
De PVV beschouwt de NAVO als essentieel voor de Nederlandse veiligheid en ziet geen aanleiding om deze te vervangen. De partij benadrukt het belang van nationale soevereiniteit, maar wil de NAVO behouden als fundament van het defensiebeleid.
“De NAVO is en blijft de hoeksteen van ons defensie- en veiligheidsbeleid.”
Turkije uit de NAVO
De PVV wil dat Turkije geen deel meer uitmaakt van de NAVO. Dit is een concreet voorstel dat afwijkt van het algemene NAVO-beleid, maar betreft niet het vervangen van de NAVO als geheel.
“Turkije uit de NAVO”
Geen buitenlandse militaire missies, focus op eigen grenzen
De PVV wil dat de Nederlandse krijgsmacht zich richt op de verdediging van het eigen grondgebied en niet op buitenlandse NAVO-missies. Dit betekent een verschuiving van internationale inzet naar nationale grensbewaking, maar niet het vervangen van de NAVO.
De Partij voor de Dieren (PvdD) wil dat Nederland op termijn uit de NAVO stapt en pleit voor een alternatief samenwerkingsverband zonder de Verenigde Staten, gebaseerd op internationaal recht, gelijkwaardigheid en solidariteit. Zolang dit alternatief er niet is, blijft Nederland lid van de NAVO, maar de partij is zeer kritisch over de NAVO en wil onafhankelijkheid van de VS en geen automatische verhoging van het defensiebudget volgens NAVO-normen.
Nederland uit de NAVO, alternatief zonder VS
De PvdD wil af van de NAVO omdat deze volgens hen vooral de machtsbelangen van de VS dient. Ze pleiten voor een nieuw samenwerkingsverband met betrouwbare Europese en niet-Europese landen, zonder de VS, gericht op verdediging, vrede en wederzijdse ontwapening. Totdat dit alternatief bestaat, blijft Nederland lid van de NAVO, maar de partij wil geen automatische defensie-uitgaven volgens NAVO-normen en streeft naar meer Europese onafhankelijkheid.
“Bovendien is de Partij voor de Dieren heel kritisch op de NAVO. De NAVO is een militaire alliantie die voornamelijk machtsbelangen van de VS dient. Daar willen we vanaf. De Partij voor de Dieren zet in op een alternatief voor de NAVO: een nieuwe vorm van samenwerking met betrouwbare bondgenoten, zonder de VS. Een samenwerking op basis van internationaal recht, gelijkwaardigheid en solidariteit, gericht op verdediging.”
“Nederland zet zich in voor een alternatief voor de NAVO in de vorm van een samenwerkingsverband tussen betrouwbare Europese en niet-Europese landen zonder de VS. Dit samenwerkingsverband werkt op basis van het internationaal recht, gelijkwaardigheid en solidariteit en is gericht op verdediging, vrede, veiligheid en wederzijdse ontwapening. Zolang het alternatief er niet is, blijft Nederland lid van de NAVO.”
“Nederland en Europa investeren extra in de eigen Europese defensie. Daarbij kijken we steeds kritisch welke investeringen echt nodig zijn om onszelf te kunnen verdedigen en zo snel mogelijk onafhankelijk te worden van de VS.”
“Nederland steunt geen specifieke NAVO-norm en geen wettelijke verankering van een defensienorm. Elke uitgave voor defensie wordt bepaald op basis van goede onderbouwing. Uitgaven gaan niet ten koste van klimaat, natuur, sociale zekerheid, zorg en onderwijs.”
De VVD wil de NAVO niet vervangen, maar juist versterken met een zelfstandiger Europese pijler binnen het bondgenootschap. Ze zijn tegen een Europees leger, maar pleiten voor meer Europese verantwoordelijkheid en samenwerking op defensiegebied, altijd binnen het NAVO-kader. De partij wil daarnaast de afhankelijkheid van de VS verminderen, onder meer door een Europese nucleaire afschrikking onder Frans en Brits leiderschap te stimuleren.
Geen NAVO-vervanging, maar versterking Europese pijler binnen NAVO
De VVD ziet de NAVO als essentieel voor de Nederlandse en Europese veiligheid en wil deze niet vervangen. Wel pleiten ze voor een sterkere, zelfstandiger Europese rol binnen de NAVO, zodat Europa minder afhankelijk is van de VS, maar altijd binnen het NAVO-bondgenootschap en zonder een Europees leger. De Tweede Kamer behoudt zeggenschap over inzet van de krijgsmacht.
“Wat de VVD betreft vindt deze samenwerking nadrukkelijk binnen de NAVO (Noord-Atlantische Vredesorganisatie) plaats, zodat ook belangrijke partners als het VK en Noorwegen kunnen aansluiten. Zo bouwen we aan een sterke Europese pijler binnen de NAVO, die zelfstandiger kan opereren als dat nodig is. We willen geen Europees Leger: de Tweede Kamer besluit altijd of onze krijgsmacht ergens wordt ingezet.”
“De VVD kiest voor een militair zelfstandiger Europa. De VS blijft een onmisbare bondgenoot, maar Europese landen moeten meer verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen veiligheid. Dit doen we door pragmatisch met gelijkgezinden landen de dure systemen aan te schaffen die nodig zijn voor commandovoering over grootschalige militaire operaties waarvoor we nu te afhankelijk zijn van de VS. Wat de VVD betreft vindt deze samenwerking nadrukkelijk binnen de NAVO”
Europese nucleaire afschrikking als aanvulling, niet vervanging
De VVD wil de afhankelijkheid van de Amerikaanse nucleaire bescherming verminderen door een Europese kernparaplu onder Frans en eventueel Brits leiderschap te stimuleren. Dit is bedoeld als aanvulling op de NAVO, niet als vervanging.
“De VVD wil dat Nederland een constructieve houding aanneemt ten opzichte van een geloofwaardige Europese kernparaplu onder Frans en eventueel Brits leiderschap. We moedigen Frankrijk en Engeland aan dit verder uit te bouwen, en zijn bereid hieraan bij te dragen. Zo verminderen we in Europees verband onze afhankelijkheid van de Amerikaanse nucleaire bescherming.”
NAVO-norm als ondergrens, geen alternatief bondgenootschap
De VVD benadrukt het belang van de NAVO-norm voor defensie-uitgaven en wil deze wettelijk verankeren, waarmee ze het NAVO-lidmaatschap en de NAVO-afspraken als fundament voor de Nederlandse veiligheid zien.
“De VVD heeft de 2%-norm al als harde ondergrens wettelijk vastgelegd. Om ons land en onze krijgsmacht de zekerheid voor de lange termijn te geven die zij verdient, leggen we de geldende NAVO-norm van 3,5% als streefcijfer ook vast in de wet. Stelt de NAVO een hogere norm, dan willen we dat de wettelijke verplichting ook weer verhoogd wordt.”
50PLUS beschouwt de NAVO als de hoeksteen van het Nederlandse veiligheidsbeleid en pleit niet voor het vervangen van de NAVO. In plaats daarvan wil de partij de defensie-uitgaven verhogen volgens NAVO-afspraken en pleit zij voor een sterker, minder afhankelijk Europa als grootmacht. Concrete voorstellen zijn gericht op versterking van de nationale defensie en samenwerking binnen NAVO-verband, niet op het vervangen van de NAVO.
NAVO blijft hoeksteen van veiligheidsbeleid
50PLUS ziet de NAVO als essentieel voor de verdediging van Nederland en het NAVO-grondgebied, vooral gezien de veranderde geopolitieke situatie door de oorlog in Oekraïne. De partij kiest expliciet voor versterking van de NAVO-samenwerking en uitbreiding van defensie-uitgaven in lijn met NAVO-afspraken, en noemt nergens het vervangen van de NAVO als doel of wenselijk alternatief.
Europa als grootmacht, minder afhankelijk van anderen
Hoewel 50PLUS inzet op een sterker Europa dat minder afhankelijk is van andere wereldmachten, wordt dit niet gepresenteerd als een alternatief voor of vervanging van de NAVO, maar als een aanvullende ambitie binnen het bestaande NAVO-kader.
“Europa als een grootmacht, dat minder afhankelijk is van andere wereldmachten.”
Het CDA wil de NAVO niet vervangen, maar pleit voor een versterking van de Europese defensiesamenwerking binnen het NAVO-kader. Ze streven naar een volwaardige Europese pijler in de NAVO en uiteindelijk naar volledige Europese strategische autonomie op defensiegebied, maar blijven zich expliciet committeren aan de NAVO en haar doelstellingen. Concrete voorstellen zijn het ontwikkelen van een Europese Veiligheidsraad en het verhogen van de defensie-uitgaven volgens NAVO-normen.
Europese defensiesamenwerking versterken binnen NAVO
Het CDA ziet de NAVO als essentieel voor de veiligheid van Nederland, maar wil de Europese rol daarin vergroten. Ze willen een volwaardige Europese pijler binnen de NAVO en streven op termijn naar strategische autonomie, mede vanwege de veranderende houding van de VS. Dit betekent niet het vervangen van de NAVO, maar het versterken van Europa binnen het bondgenootschap.
“We willen dat Nederland vooroploopt in het ontwikkelen van een volwaardige Europese pijler in de NAVO, met een Europese Veiligheidsraad. We bouwen onze afhankelijkheden af en streven – op termijn – naar volledige Europese strategische autonomie op het gebied van defensie en veiligheid.”
“De inzet van de krijgsmacht is primair het afschrikken van agressie en het voorkomen van oorlog in Nederland en in het NAVO-verdragsgebied.”
“Nederland committeert zich aan de afspraken van de NAVO-capaciteitsdoelstellingen en de nieuwe NAVO-norm om uiterlijk in 2035 3,5 procent van het bbp uit te geven aan defensie.”
DENK wil de NAVO niet vervangen, maar is kritisch over de huidige NAVO-koers en extra defensie-uitgaven onder NAVO-druk. De partij pleit voor terughoudendheid bij militaire missies, geen verdere uitbreiding van NAVO-macht, en alleen noodzakelijke defensie-uitgaven, met nadruk op humanitaire inzet en nationale soevereiniteit.
Kritisch over NAVO-druk en uitbreiding
DENK verzet zich tegen het verhogen van defensie-uitgaven onder druk van de NAVO en ziet geen noodzaak tot verdere uitbreiding van de NAVO-militaire macht. De partij vindt de huidige uitgaven voldoende en wil geen wapenwedloop of automatische NAVO-volgzaamheid.
“DENK verzet zich tegen de extra miljardenuitgaven onder druk van NAVO baas Mark Rutte en President Donald Trump. DENK vindt de huidige defensie uitgaven voldoende en wijst op de enorme militaire overmacht van de NAVO die niet nog verder uitgebreid hoeft te worden.”
Alleen noodzakelijke defensie-uitgaven, geen wapenwedloop
DENK wil alleen defensie-uitgaven die aantoonbaar nodig zijn voor de basis, en is tegen onnodige investeringen en wapenwedlopen. De partij benadrukt het belang van goede arbeidsvoorwaarden voor militairen, maar niet van NAVO-gedreven uitgaven.
“Wij steunen alleen defensie uitgaven die aantoonbaar nodig zijn om de basis op orde te hebben bij Defensie. Dit betekent goede huisvesting van onze militairen, een fatsoenlijk salaris en een goede uitrusting. Miljardeninvesteringen zonder aantoonbare noodzaak steunen wij niet. Wij willen geen wapenwedloop.”
Terughoudendheid bij militaire NAVO-missies
DENK is zeer terughoudend met deelname aan militaire missies, en steunt alleen in uitzonderlijke gevallen met een zuiver humanitair karakter en een gedegen internationaal mandaat.
“Wij blijven zeer terughoudend in het steunen van de deelname aan militaire missies. Slechts in uitzonderlijke gevallen kunnen wij deelname steunen aan missies met een zuiver humanitair karakter en met een gedegen internationaal mandaat.”
De SGP ziet de NAVO als de onmisbare hoeksteen van het Nederlandse veiligheidsbeleid en wil deze positie behouden. De partij wijst expliciet het vervangen van de NAVO of het oprichten van een Europees leger af, en pleit voor het voldoen aan de NAVO-norm voor defensie-uitgaven. Concrete voorstellen zijn het versterken van de Nederlandse krijgsmacht binnen het NAVO-kader en het afwijzen van verdere Europese militaire integratie.
NAVO blijft hoeksteen, geen vervanging door EU
De SGP beschouwt de NAVO als de belangrijkste veiligheidspartner en verzet zich tegen het vervangen van de NAVO door Europese defensiestructuren of een Europees leger. De partij wil dat Nederland zijn NAVO-verplichtingen nakomt en ziet Europese samenwerking slechts als aanvullend, niet als alternatief.
“De NAVO blijft de hoeksteen van ons veiligheidsbeleid.”
“De NAVO is onze belangrijkste veiligheidspartner. De EU vult slechts aan waar dit meerwaarde biedt en zij bevoegdheid heeft. ... De SGP wil echter geen Europees leger en vindt de nieuwe Europese Defensiecommissaris ongewenst.”
Voldoen aan NAVO-norm voor defensie-uitgaven
De SGP wil dat Nederland de NAVO-norm voor defensie-uitgaven haalt en zelfs verder gaat, om zo de NAVO-verplichtingen te versterken. Dit onderstreept het belang dat de partij hecht aan de NAVO als collectief verdedigingsverband.
“De SGP wil gaan voldoen aan de nieuwe NAVO-norm voor defensie-uitgaven. In 2035 besteedt Nederland 5% van het BBP aan onze Defensie...”
De SP wil de NAVO op termijn vervangen door een onafhankelijke Europese veiligheidsarchitectuur die niet langer onder Amerikaanse dominantie valt. Tot die tijd moet de NAVO zich beperken tot defensie van het eigen grondgebied en geen nieuwe landen toelaten of operaties buiten het NAVO-gebied uitvoeren.
NAVO vervangen door Europese veiligheidsarchitectuur
De SP vindt dat de NAVO nu vooral in het belang van de VS opereert en wil daarom toewerken naar een Europese veiligheidsstructuur die militair onafhankelijk is van de VS. Deze structuur moet gebaseerd zijn op internationaal recht en samenwerking tussen alle Europese landen, zodat conflicten in Europa vreedzaam kunnen worden opgelost. Totdat deze architectuur er is, moet de NAVO zich beperken tot haar kerntaak.
“Er moet dan ook worden gewerkt aan een beter alternatief: een Europese veiligheidsarchitectuur waar het Europese deel van de NAVO onderdeel van wordt, zodat de NAVO kan worden opgeheven. Deze veiligheidsarchitectuur moet militair onafhankelijk zijn van de VS, gebaseerd zijn op het internationaal recht en gericht zijn op internationale samenwerking.”
“Tot deze Europese veiligheidsarchitectuur er is moet de NAVO zich richten op haar eigen taak, namelijk het verdedigen van het eigen grondgebied van de aangesloten bondgenoten.”
Geen NAVO-operaties buiten eigen grondgebied of uitbreiding
De SP wil dat de NAVO zich strikt beperkt tot defensie van het eigen grondgebied, geen operaties uitvoert zonder VN-mandaat en niet uitbreidt met nieuwe landen. Dit voorkomt escalatie en wapenwedlopen en beschermt de geloofwaardigheid van de internationale rechtsorde.
“Dat betekent expliciet: geen operaties buiten het eigen grondgebied, geen operaties zonder VNmandaat en geen uitbreiding met nieuwe NAVOlanden.”
Volt wil de NAVO niet vervangen, maar pleit voor het versterken van de Europese defensie door het opbouwen van een Europese krijgsmacht die samenwerkt met de NAVO. Hun belangrijkste voorstel is om de EU meer onafhankelijk en sneller handelend te maken op het gebied van veiligheid, zonder de NAVO als alliantie los te laten.
Europese krijgsmacht naast samenwerking met NAVO
Volt ziet de noodzaak voor meer Europese verantwoordelijkheid op het gebied van veiligheid en defensie, mede omdat de steun van de Verenigde Staten niet langer vanzelfsprekend is. Ze willen een Europese krijgsmacht opbouwen die onder toezicht van het Europees Parlement staat en samenwerkt met de NAVO, zodat de EU sneller en zelfstandiger kan reageren op dreigingen. Volt kiest dus niet voor het vervangen van de NAVO, maar voor het versterken van de Europese pijler binnen het bondgenootschap.
“De Europese Unie (EU) moet zichzelf beter beschermen. De Verenigde Staten laten zien dat we niet langer op hun steun kunnen rekenen. Het is tijd dat de EU verantwoordelijkheid neemt voor de veiligheid van haar inwoners. Daarom bouwen we aan een Europese krijgsmacht die samenwerkt met de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) en die onder toezicht staat van het Europees Parlement. Zo kan de EU sneller en zelfstandiger reageren als er gevaar dreigt.”