Verkiezingsprogramma's 2025 overgrondrechten
DENK beschouwt grondrechten als de basis voor een rechtvaardige, inclusieve samenleving en wil deze rechten expliciet beschermen en versterken, met bijzondere aandacht voor religieuze vrijheid, gelijke behandeling en rechtsbescherming. De partij pleit voor het onaangetast laten van grondwetsartikelen over religieus onderwijs, het wettelijk beschermen van religieuze praktijken, het versterken van rechtsbescherming en het waarborgen van digitale mensenrechten. DENK wil discriminatie uitbannen en grondrechten ook in de digitale en sociale context expliciet waarborgen.
Onaantastbaarheid religieuze grondrechten
DENK verdedigt het recht op religieus onderwijs en religieuze praktijken als fundamentele grondrechten, en wil deze expliciet beschermen in wetgeving en beleid. Dit standpunt adresseert de bescherming van minderheden en religieuze gemeenschappen tegen inperking van hun grondrechten.
“DENK verdedigt zonder voorbehoud het recht op religieus en bijzonder onderwijs. Artikel 23 van de Grondwet blijft onaangetast.”
“Bescherming van religieuze voedselvoorschriften. De mogelijkheid om halal of koosjer vlees te eten blijft altijd gewaarborgd. De productie van vlees volgens religieuze richtlijnen wordt wettelijk beschermd.”
“Stilteruimtes in publieke instellingen. In gebouwen met een publieke functie en binnen het onderwijs worden stilteruimtes verplicht gesteld, zodat mensen hun geloof kunnen belijden of tot rust kunnen komen.”
“Erkenning van de diverse religieuze feestdagen. Naast de bestaande christelijke feestdagen moeten ook feestdagen van andere religies wettelijk erkend worden...”
“Eeuwigdurende grafrust gegarandeerd. De overheid wijst betaalbare begraaflocaties aan waar graven niet worden geruimd en eeuwige grafrust gegarandeerd is.”
Gelijke behandeling en expliciete anti-discriminatie in de Grondwet
DENK wil discriminatie volledig uitbannen en pleit voor expliciete opname van antifascisme en gelijke behandeling in de Grondwet. Dit is bedoeld om grondrechten voor alle burgers te waarborgen en discriminatie structureel tegen te gaan.
“De belofte van gelijke behandeling wordt op papier gegarandeerd door artikel 1 van onze Grondwet, maar in de praktijk zien wij dat Nederlanders nog steeds worden afgerekend op hun afkomst, religie, geslacht of welk groepskenmerk dan ook.”
“Antifascisme in de Grondwet. Nooit meer is nu: in de Grondwet wordt expliciet opgenomen dat Nederland het fascisme en extreemrechtse politiek afwijst en kiest voor een pluriforme rechtsstaat waarin iedereen gelijkwaardig is.”
Versterking rechtsbescherming als grondrecht
DENK ziet toegankelijke rechtsbescherming als een essentieel grondrecht en wil investeren in sociale advocatuur, betaalbare toegang tot de rechter en versterking van toezichthouders. Dit moet voorkomen dat burgers hun grondrechten verliezen door gebrek aan toegang tot het recht.
“Rechtsbescherming is het fundament van een rechtvaardige samenleving. Wij staan voor toegankelijke rechtsbescherming en willen maatregelen nemen om dit te herstellen.”
“We maken toegang tot de rechter weer betaalbaar door de kosten die mensen moeten maken voor een rechtszaak te verlagen.”
“Toezichthouders die mensen beschermen worden versterkt. Hieronder vallen in ieder geval de Ombudsman en de Autoriteit Persoonsgegevens.”
Bescherming digitale mensenrechten als nieuwe grondrechten
DENK erkent dat digitale technologie nieuwe bedreigingen voor grondrechten oplevert en wil daarom digitale mensenrechten wettelijk verankeren, met nadruk op privacy, non-discriminatie en transparantie van algoritmen.
“De toenemende toepassing van algoritmen en risicomodellen raakt aan fundamentele rechten. Daarom maken wij ons hard voor de bescherming van digitale mensenrechten: het recht op eerlijke behandeling, op privacy en op bescherming tegen machtsmisbruik door technologie.”
“Er komt een algoritmewet. In deze wet worden waarborgen voor mensenrechten bij algoritmen verplicht.”
Grondrechten bij asiel en migratie
DENK benadrukt dat mensenrechten altijd geborgd moeten zijn bij migratie- en asielbeleid, en dat Nederland verantwoordelijkheid moet nemen voor humane opvang en begeleiding van vluchtelingen.
“We werken internationaal samen op migratie... Mensenrechten moeten hierbij altijd geborgd worden.”
De VVD benadrukt het belang van individuele vrijheid, gelijke rechten en bescherming van grondrechten als fundamenten van de Nederlandse samenleving. Zij koppelen deze grondrechten aan wederkerigheid en verantwoordelijkheid, en stellen concrete maatregelen voor om deze rechten te beschermen, zoals het aanpassen van artikel 23 van de Grondwet en het stellen van eisen aan integratie en naturalisatie. De partij verdedigt grondrechten actief tegen bedreigingen van binnen- en buitenaf, en wil deze rechten voelbaar maken in het dagelijks leven.
Grondrechten als fundament van de samenleving
De VVD ziet grondrechten als absolute voorwaarden voor vrijheid en veiligheid, en stelt dat deze niet onderhandelbaar zijn. Ze koppelen grondrechten aan liberale waarden en benadrukken het belang van bescherming tegen willekeur en discriminatie.
“Vrijheid, verantwoordelijkheid, verdraagzaamheid, gelijkwaardigheid en sociale rechtvaardigheid vormen de rotsvaste bouwstenen van onze maatschappij.”
“We staan pal voor de liberaal-democratische rechtstaat, zowel in woord als in daad. Voorstellen die daar tegenin gaan, zullen we niet indienen of steunen.”
“De vrijheid om te houden van wie je wilt, om te geloven wat je wilt en om jezelf te uiten, is een fundamenteel recht.”
“De veiligheid van de democratische rechtsstaat die je beschermt tegen de willekeur van de staat.”
Gelijke rechten en bescherming tegen discriminatie
De VVD verbindt grondrechten expliciet aan gelijke behandeling, met bijzondere aandacht voor LHBTIQ+-rechten, vrouwenrechten en het tegengaan van discriminatie. Ze stellen dat deze rechten niet alleen op papier moeten bestaan, maar ook in de praktijk voelbaar moeten zijn.
“Zo zorgen we ervoor dat de vrijheid van meningsuiting, gelijke rechten en veiligheid niet alleen op papier bestaan, maar voelbaar zijn op straat, op school en thuis.”
“We beschermen de LHBTIQ+-gemeenschap en voeren een ambitieus emancipatiebeleid in om gelijke rechten en acceptatie te bevorderen.”
Aanpassing artikel 23 Grondwet: vrijheid van onderwijs versus gelijkheid
De VVD wil artikel 23 van de Grondwet aanpassen om te voorkomen dat de vrijheid van onderwijs het gelijkheidsbeginsel ondermijnt. Ze stellen een acceptatieplicht voor en willen identiteitsverklaringen afschaffen.
“We blijven zien dat de vrijheid van onderwijs, zoals vastgelegd in artikel 23 van de Grondwet, botst met het gelijkheidsbeginsel. Daarom passen we artikel 23 aan, zodat de vrijheid van onderwijs niet langer het gelijkheidsbeginsel ondermijnt.”
“De vrijheid van onderwijs mag nooit een vrijbrief vormen voor uitsluiting. Er komt een acceptatieplicht van leerlingen in het bijzonder onderwijs. Identiteitsverklaringen schaffen we af.”
Integratie en naturalisatie: onderschrijven van grondrechten als voorwaarde
De VVD stelt dat nieuwkomers en statushouders actief de Nederlandse grondrechten en waarden moeten onderschrijven en naleven als voorwaarde voor integratie, huisvesting en naturalisatie.
“Statushouders die op azc’s verblijven komen pas in aanmerking voor andere vormen van huisvesting op het moment dat zij zowel in woord als in daad achter de Nederlandse waarden staan. Hierop wordt vooraf actief en intensief getoetst.”
“Mensen die de uitgangspunten van onze democratische rechtsstaat niet onderschrijven, krijgen geen plek in Nederland.”
“We vragen van iedereen die hier blijft dat ze onze wetten respecteren en onze samenleving versterken.”
Vrijheid van geweten, religie en lichamelijke integriteit beschermen
De VVD trekt een duidelijke grens als grondrechten als vrijheid van geweten, religie of lichamelijke integriteit worden bedreigd, en stelt concrete maatregelen voor om deze te beschermen.
“We trekken een grens als de vrijheid van geweten, religie of lichamelijke integriteit wordt bedreigd. Dan kijken we niet weg, maar treden hard op.”
“Nederland is een vrij land. Onze vrije waarden en onze manier van leven zijn echter niet vanzelfsprekend. Ze staan onder druk, en iedere generatie heeft de dure plicht om ze te verdedigen.”
De ChristenUnie beschouwt grondrechten als fundament van de Nederlandse samenleving en pleit voor het actief beschermen en versterken van klassieke grondrechten zoals vrijheid van godsdienst, onderwijs en meningsuiting. Ze willen constitutionele toetsing door rechters mogelijk maken, staan pal voor onderwijsvrijheid en waarschuwen voor afbrokkeling van grondrechten door maatschappelijke en politieke druk. Concrete voorstellen zijn het afschaffen van het verbod op constitutionele toetsing, het beschermen van artikel 23 (onderwijsvrijheid), en het moderniseren van het demonstratierecht.
Constitutionele toetsing door rechters mogelijk maken
De ChristenUnie wil dat rechters wetten aan de Grondwet kunnen toetsen, om zo de bescherming van grondrechten te versterken. Dit moet voorkomen dat wetten in strijd zijn met fundamentele rechten en biedt burgers een extra waarborg.
“Het verbod op constitutionele toetsing wordt afgeschaft zodat rechters wetten ook aan de grondwet kunnen toetsen.”
Bescherming van klassieke grondrechten (vrijheid van godsdienst, onderwijs, meningsuiting)
De partij benadrukt het belang van klassieke grondrechten als pijlers van de samenleving, vooral voor minderheden. Ze waarschuwen voor druk op deze vrijheden en willen dat deze rechten voor iedereen gelden, ongeacht de opvatting van de meerderheid.
“De vrijheid van godsdienst, vereniging, onderwijs en meningsuiting zijn belangrijke pijlers van de manier waarop we samenleven. Die mogen niet worden aangetast. Deze vrijheden gelden voor iedereen, juist ook voor minderheden.”
“De gedachte dat vrijheid alleen geldt als je dingen doet of zegt die passen bij de opvatting van de meerderheid is een bedreiging van deze grondrechten.”
Pal staan voor onderwijsvrijheid (artikel 23 Grondwet)
De ChristenUnie verdedigt krachtig het grondwettelijke recht op onderwijsvrijheid, zodat ouders kunnen kiezen voor onderwijs dat past bij hun levensovertuiging. Dit wordt gezien als essentieel voor diversiteit en keuzevrijheid in het onderwijs.
“De ChristenUnie staat daarom pal voor artikel 23 uit de Grondwet. Scholen behouden hun vrijheid in inrichting (dus niet nog meer wettelijke deugdelijkheidseisen), personeelsbeleid en financiering via lumpsum, met extra middelen voor identiteit en kleine scholen.”
“Het grondwettelijke recht op onderwijsvrijheid maakt het mogelijk dat verschillende levensbeschouwelijke en pedagogische visies naast elkaar bestaan en versterkt de diversiteit en keuzevrijheid in het onderwijs.”
Politiek die stevig staat voor grondrechten bij maatschappelijke druk
De partij signaleert dat klassieke grondrechten zoals vrijheid van onderwijs, vergadering en demonstratie onder druk staan door maatschappelijke en politieke ontwikkelingen. Ze pleiten voor een overheid die deze grondrechten actief verdedigt.
“Naast externe bedreigingen voor onze democratie zien we dat onze klassieke grondrechten dreigen af te brokkelen doordat bijvoorbeeld de vrijheid van onderwijs, de vrijheid van vergadering en het demonstratierecht onder druk staan.”
“Dit vraagt om politiek die stevig staat voor grondrechten, een weerbare samenleving, een krachtig en effectief justitieapparaat en scherpe normerende keuzes door de overheid.”
Moderniseren en beschermen van het demonstratierecht
De ChristenUnie erkent het demonstratierecht als grondrecht, maar wil voorwaarden aanscherpen om misbruik en verstoring te voorkomen. Ze willen het recht beschermen, maar ook grenzen stellen aan excessen.
“Het grondrecht om te demonstreren is een groot goed. Het merendeel van de demonstraties verloopt vreedzaam, maar acties die de orde buitensporig verstoren of de rechten en vrijheden van andere mensen ernstig beperken, zijn in opkomst. Om dit gerichter aan te kunnen pakken, moeten de voorwaarden om te kunnen demonstreren waar nodig aangescherpt.”
Sociale grondrechten op leefmilieu en volksgezondheid garanderen
De ChristenUnie vindt dat de overheid actief sociale grondrechten op het gebied van leefmilieu en volksgezondheid moet waarborgen door normen te stellen en te handhaven.
“De overheid moet de sociale grondrechten op het gebied van leefmilieu en volksgezondheid garanderen door zelf normen te stellen en deze te handhaven.”
De SGP benadrukt het belang van klassieke grondrechten zoals vrijheid van godsdienst, meningsuiting, vereniging en demonstratie, maar vindt dat deze rechten duidelijke grenzen moeten hebben om orde, veiligheid en gerechtigheid te waarborgen. De partij pleit voor een steviger positie van de Grondwet, terughoudendheid met internationale verdragen, en een restrictieve benadering van constitutionele toetsing. Concreet wil de SGP het demonstratierecht beperken waar het de openbare orde of veiligheid bedreigt, en het recht op leven expliciet in de Grondwet opnemen.
Grondrechten met duidelijke grenzen beschermen
De SGP vindt dat grondrechten essentieel zijn, maar dat ze niet absoluut mogen zijn en begrensd moeten worden om de samenleving te beschermen tegen ontwrichting, dreiging en dwang. De partij waarschuwt dat eenzijdige nadruk op bepaalde grondrechten (zoals gelijke behandeling) andere klassieke vrijheden kan ondermijnen.
“De overheid moet ook zorgen voor een goede balans tussen grondrechten. Eenzijdige fixatie op discriminatie en gelijke behandeling kan andere grondrechten onder druk zetten, zoals de vrijheid om zich als burgers te verenigen, zich uit te spreken en het geloof te belijden.”
“De vrijheid om te demonstreren is een waardevol grondrecht dat past bij een samenleving waarin burgers hun stem mogen verheffen. Tegelijkertijd vraagt dit recht om verantwoord gebruik.”
“Het recht op betoging is een grondrecht, binnen de grenzen van de wet. Demonstraties mogen de openbare orde en veiligheid niet in gevaar brengen.”
Grondwet versterken en constitutionele toetsing beperken
De SGP wil de positie van de Nederlandse Grondwet versterken ten opzichte van internationale verdragen en is tegen een constitutioneel hof of ruime constitutionele toetsing door rechters, vooral waar het sociale grondrechten betreft.
Recht op leven expliciet in de Grondwet
De SGP wil dat het recht op leven, inclusief voor ongeboren kinderen, expliciet wordt erkend in de Grondwet, waarmee zij een duidelijke christelijk geïnspireerde invulling geeft aan dit klassieke grondrecht.
“De Grondwet moet, net als dat in internationale verdragen het geval is, het recht op leven erkennen, ook voor ongeboren kinderen.”
Demonstratierecht beperken bij ordeverstoring
De SGP stelt dat het demonstratierecht niet mag leiden tot ontwrichting, intimidatie of onveiligheid. Demonstraties bij nationale herdenkingen worden verboden, en er komen strengere regels en handhaving bij overtredingen.
“Demonstraties bij (nationale) herdenkingen zijn niet langer toegestaan. Ook niet in de buurt van zicht- en gehoorafstand.”
“De overheid moet streng optreden tegen blokkades van wegen, spoor en vitale infrastructuur. Onrechtmatige bezettingen worden direct beëindigd.”
“Demonstraties bedoeld om te intimideren tasten de vrijheid van anderen aan en vallen niet binnen het demonstratierecht.”
JA21 stelt grondrechten als vrijheid van meningsuiting, religie en demonstratie centraal, maar wil deze rechten beperken waar ze volgens de partij de orde, veiligheid of andere grondrechten schaden. De partij pleit voor modernisering van internationale mensenrechtenverdragen, aanpassing van nationale wetgeving rond demonstratievrijheid en religieus onderwijs, en een strikte scheiding van machten om de nationale soevereiniteit en democratische controle te versterken.
Moderniseren en beperken van internationale mensenrechtenverdragen
JA21 vindt dat internationale verdragen als het EVRM en het VN Vluchtelingenverdrag te ruim worden geïnterpreteerd, waardoor nationale democratische beslissingen en controle over migratie en grondrechten onder druk staan. De partij wil deze verdragen moderniseren om meer nationale zeggenschap te krijgen.
“Internationale verdragen en met name het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens moderniseren, zodat we nationaal genomen democratische beslissingen en het draagvlak voor de rechtspraak versterken.”
“JA21 gaat deze verdragen moderniseren. Hiertoe moet Nederland in 2027 een internationale top organiseren tijdens het Nederlandse voorzitterschap van het Comité van Ministers van de Raad van Europa.”
Vrijheid van meningsuiting en demonstratie beperken bij inbreuk op orde of andere rechten
JA21 erkent de vrijheid van meningsuiting en demonstratie als grondrechten, maar wil deze beperken als ze de orde verstoren, vernielingen veroorzaken of de rechten van anderen schenden. De partij wil strengere regels voor demonstraties en gezichtsbedekking verbieden.
“Wettelijk verbod op gezichtsbedekking tijdens een demonstratie, zodat bij vernielingen de kosten op de daders verhaald kunnen worden.”
“Actiever gebruikmaken van artikel 2 van de Wet Openbare Manifestaties, wat inhoudt dat een demonstratie geen doorgang kan vinden ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden. Rechten en vrijheden van anderen dienen als extra grond om demonstraties te kunnen verbieden in art. 2 van de de Wet Openbare Manifestaties te worden opgenomen.”
“Onder het mom van 'vrijheid van meningsuiting' en 'vrijheid van demonstreren' worden daarnaast steeds vaker diezelfde rechten van anderen ingeperkt en met voeten getreden.”
Modernisering artikel 23 Grondwet: religieus onderwijs en democratische waarden
JA21 wil het grondwettelijk recht op bijzonder (religieus) onderwijs (artikel 23) moderniseren, zodat scholen verplicht worden democratische waarden en grondrechten als gelijkwaardigheid en vrijheid van meningsuiting te respecteren.
“JA21 staat open voor een debat of in het huidige tijdsgewricht artikel 23 van de Grondwet met betrekking tot islamitisch onderwijs nog gehandhaafd kan blijven. JA21 pleit voor een modernisering van artikel 23 GW waarbij eerbiediging van de waarden van de democratische rechtstaat zoals gelijkwaardigheid, vrijheid van geloof en meningsuiting en afwijzing van discriminatie, antisemitisme en haat wordt gewaarborgd.”
Strikte scheiding der machten en beperking collectieve rechtsvorderingen
JA21 wil de machtenscheiding versterken door rechters te beperken tot hun eigen domein en belangenorganisaties alleen te laten procederen voor concrete groepsbelangen, niet in het algemeen belang.
“De machtenscheiding strikt in acht nemen. Dat betekent dat rechters zich niet uitspreken over zaken waar eigenlijk de regering of het parlement over gaan.”
“Artikel 3:305a van het Burgerlijk Wetboek en artikel 1:2 van de Algemene wet bestuursrecht aanpassen: niet meer procederen in het ‘algemeen belang’.”
De Partij voor de Dieren (PvdD) beschouwt grondrechten als essentieel voor mens, dier en natuur, en pleit voor een sterke, actieve bescherming en uitbreiding ervan. Ze willen grondrechten expliciet verankeren in de Grondwet, waaronder rechten voor natuur en dieren, en waarborgen dat privacy, demonstratievrijheid en toegang tot de rechter niet worden ingeperkt. De partij stelt concrete maatregelen voor om grondrechten te versterken, zoals constitutionele erkenning van natuur- en dierenrechten, bescherming van privacy, en het tegengaan van beperkingen op demonstratievrijheid.
Grondrechten voor natuur en dieren in de Grondwet
PvdD wil dat niet alleen mensen, maar ook natuur en dieren grondrechten krijgen, zodat hun belangen structureel worden meegewogen en beschermd. Dit is een fundamentele uitbreiding van het klassieke grondrechtenbegrip, bedoeld om ecologische belangen juridisch afdwingbaar te maken en schade aan natuur en dieren effectiever te kunnen bestraffen.
Bescherming van klassieke grondrechten: demonstratie, privacy en toegang tot de rechter
De partij signaleert dat klassieke grondrechten zoals demonstratievrijheid, privacy en toegang tot de rechter onder druk staan en wil deze actief beschermen en versterken. PvdD verzet zich tegen inperkingen door overheid of wetgeving en pleit voor maximale facilitering van deze rechten.
“Of het nu gaat om klimaatactivisten, demonstranten tegen de genocide in Gaza of om maatschappelijke organisaties die via de rechter gelijk krijgen: zij zien hun grondrechten stap voor stap ingeperkt worden door politieke en bestuurlijke tegenwerking.”
“Het demonstratierecht is geen obstakel, maar een voorwaarde voor een vrije samenleving. De Partij voor de Dieren beschermt, versterkt en koestert dit recht, juist nu het onder druk staat.”
“Veiligheid bereik je niet met het schenden van grondrechten.”
“Privacy is van onschatbare waarde in een vrije samenleving en daarom grondwettelijk beschermd.”
Grondrechten als toetssteen voor Europees en nationaal beleid
PvdD benadrukt dat grondrechten leidend moeten zijn bij zowel nationaal als Europees beleid, en dat democratie, onafhankelijke rechtspraak en vrije journalistiek als kernwaarden beschermd moeten worden.
“Daarnaast is het essentieel dat de EU opkomt voor grondrechten als democratie, onafhankelijke rechtspraak en vrije journalistiek.”
De SP beschouwt grondrechten als fundamentele sociale rechten die actief door de overheid moeten worden gegarandeerd en juridisch afdwingbaar moeten zijn. Ze willen de Grondwet versterken door toetsing door rechters mogelijk te maken, sociale grondrechten juridisch afdwingbaar te maken en de toegang tot het recht voor iedereen te verbeteren. De partij pleit voor structurele waarborgen zodat burgers hun grondrechten daadwerkelijk kunnen opeisen, met bijzondere aandacht voor bestaanszekerheid, wonen, zorg en gelijke behandeling.
Grondrechten juridisch afdwingbaar maken
De SP wil dat sociale grondrechten zoals het recht op wonen, zorg en bestaanszekerheid niet alleen in de Grondwet staan, maar ook juridisch afdwingbaar worden. De overheid krijgt de plicht deze rechten te garanderen, zodat burgers hun grondrechten kunnen opeisen bij de rechter. Dit moet voorkomen dat mensen, zoals bij het toeslagenschandaal, onrecht ervaren zonder effectieve bescherming.
“In de Grondwet staan sociale grondrechten: het recht op een woning, het recht op zorg, het recht op maatschappelijke en culturele ontplooiing en het recht op bestaanszekerheid. Deze rechten worden juridisch afdwingbaar en de overheid krijgt de taak om deze rechten te garanderen.”
“We geven de overheid de plicht hierin te voorzien en mensen het recht om de overheid aan deze grondwettelijke plicht te houden.”
Grondwettelijke toetsing door rechters mogelijk maken
De SP wil het verbod op constitutionele toetsing door rechters afschaffen, zodat beleid en wetten getoetst kunnen worden aan de Grondwet. Hiermee willen ze waarborgen dat grondrechten daadwerkelijk worden gerespecteerd en beschermd tegen inbreuken door de overheid.
“Onze grondwet moet gerespecteerd worden. Bestaand en nieuw beleid moet voldoen aan onze grondwet, daarom moeten rechters hierop kunnen toetsen. Het verbod voor rechters om wetten te toetsen aan de grondwet schaffen we af.”
Permanente commissie voor grondrechten en constitutionele toetsing
Om de bescherming van grondrechten structureel te verbeteren, wil de SP de tijdelijke commissie grondrechten en constitutionele toetsing omzetten naar een permanente commissie. Dit moet zorgen voor betere wetgeving die grondrechten respecteert.
“Om ervoor te zorgen dat er betere wetten worden gemaakt die de grondrechten respecteren wordt de nu nog tijdelijke commissie grondrechten en constitutionele toetsing versterkt en krijgt deze een permanente status.”
Toegang tot het recht voor iedereen, ongeacht inkomen
De SP vindt dat grondrechten alleen betekenis hebben als iedereen toegang heeft tot het recht, ook mensen met een laag inkomen. Ze willen investeren in sociaal advocaten, het opzetten van Huizen van het Recht en het bestrijden van klassenjustitie, zodat grondrechten niet alleen op papier bestaan.
Grondrechten beschermen tegen discriminatie en overheidsfalen
De SP benadrukt dat grondrechten bescherming moeten bieden tegen discriminatie en falend overheidsbeleid. Ze willen dat overheidsbeleid wordt getoetst op gelijke behandeling en dat slachtoffers van overheidsfalen ruimhartig worden gecompenseerd.
BVNL beschouwt grondrechten, zoals privacy en vrijheid van meningsuiting, als fundamenteel en onschendbaar, vooral in het digitale tijdperk. De partij wil strenge bescherming van deze rechten tegenover de overheid, met concrete voorstellen zoals het waarborgen van privacy, het verbieden van digitale censuur en het recht op een offline leven. BVNL benadrukt minimale overheidsbemoeienis en maximale individuele vrijheid als kern van haar visie op grondrechten.
Strikte bescherming van privacy en digitale grondrechten
BVNL ziet privacy als een fundamenteel recht dat extra bescherming verdient in de digitale samenleving. De partij wil strengere controles op het verzamelen en gebruiken van persoonsgegevens, transparantie en verantwoordingsmechanismen, en waarborging van het recht op een offline leven. Dit alles om burgers te beschermen tegen overheidsinmenging en misbruik van data.
“Privacy is een fundamenteel recht dat we koesteren en beschermen. BVNL erkent het belang van privacy in het digitale tijdperk en zal doen wat nodig is om de privacy van burgers te waarborgen.”
“Wij hechten grote waarde aan privacy voor de burger, ook ten opzichte van de overheid.”
“Dat het recht behouden blijft op een offline leven en offline toegang tot essentiële maatschappelijke diensten gewaarborgd blijft.”
Verbod op digitale censuur en bescherming van vrijheid van meningsuiting
BVNL stelt dat vrijheid van meningsuiting, zowel offline als online, een absoluut grondrecht is. De partij verzet zich tegen overheidsbemoeienis met social media, digitale censuur en identificatieplicht voor online platforms, om zo vrije meningsuiting te waarborgen.
“De overheid mag geen digitale censuur plegen.”
“De overheid mag geen contacten onderhouden met en invloed uitoefenen op social media en techbedrijven over het dwarszitten van Nederlanders met afwijkende meningen en over welke opvattingen als ‘desinformatie’ moeten worden aangemerkt.”
“Er komt geen identificatieplicht voor het gebruik van social media.”
“We zetten ons in voor wetgeving en beleid om de vrijheid van meningsuiting op internet, met name op social media, te waarborgen. De grens ligt bij het oproepen tot geweld.”
BIJ1 beschouwt grondrechten als fundamentele, universele rechten die actief beschermd en uitgebreid moeten worden, vooral voor gemarginaliseerde groepen. Ze pleiten voor het versterken van democratische rechten zoals stemrecht en demonstratierecht, het schrappen van repressieve maatregelen, en het verankeren van sociale grondrechten in de Grondwet. Hun visie is radicaal inclusief: grondrechten gelden voor iedereen, ongeacht nationaliteit, verblijfsstatus of achtergrond.
Stemrecht en dubbele nationaliteit voor iedereen
BIJ1 wil dat actief en passief stemrecht als basisrecht direct geldt voor vluchtelingen en migranten, en dat het recht op dubbele nationaliteit wordt uitgebreid. Dit adresseren ze als een kwestie van gelijke grondrechten en inclusie, om uitsluiting van nieuwkomers tegen te gaan.
“Actief en passief stemrecht zijn basisrechten voor iedereen. Vluchtelingen en migranten moeten ook direct gebruik kunnen maken van deze rechten, en niet pas na 5 jaar. Daarbij worden de mogelijkheden om een dubbele nationaliteit te hebben of te behouden verbreed: een dubbele identiteit heeft meerwaarde en mag niet worden onderdrukt.”
Sterke bescherming van demonstratierecht
Het recht op demonstratie wordt volgens BIJ1 structureel bedreigd door repressieve maatregelen. Ze willen dit grondrecht wettelijk versterken, beperkingen minimaliseren en strafbaarstelling van deelname aan niet-aangemelde protesten afschaffen.
“Het recht op demonstratie wordt met robuuste wetgeving beschermd tegen de autoritaire heksenjacht door rechtse politici. Autoriteiten mogen in lijn met onze mensenrechten geen beperkingen meer stellen aan demonstraties op grond van onder meer verkeersbelang.”
“Autoriteiten mogen demonstranten niet bestraffen vanwege het deelnemen aan een niet-aangemeld protest.”
Afschaffen repressieve identificatie- en kledingvoorschriften
BIJ1 ziet verplichtingen als ID-plicht en het verbod op gezichtsbedekkende kleding als inbreuken op grondrechten. Ze willen deze verplichtingen afschaffen om vrijheid en privacy te waarborgen.
“Onnodige, repressieve verplichtingen en verboden, zoals de verplichting een ID te kunnen tonen en het verbod op gezichtsbedekkende kleding, worden afgeschaft.”
Sociale grondrechten verankeren in de Grondwet
BIJ1 wil sociale grondrechten zoals het recht op huisvesting, voeding, energie en gezondheidszorg expliciet en afdwingbaar in de Grondwet opnemen. Hiermee willen ze bestaanszekerheid als grondrecht garanderen, niet slechts als inspanningsverplichting.
“Het recht op een huis, voeding, energie en gezondheidszorg herformuleren we verankerd in de Grondwet. Zodat deze basisrechten niet langer alleen een verplichte inspanning vereisen, maar een garantie zijn.”
Internationale mensenrechtenverdragen direct laten gelden
BIJ1 wil dat alle mensenrechtenverdragen, zoals het Kinderrechtenverdrag en het Vrouwenrechtenverdrag, directe werking krijgen in het Nederlandse recht. Dit versterkt de juridische bescherming van grondrechten voor iedereen.
“Alle mensenrechtenverdragen, zoals het Kinderrechtenverdrag, het Vrouwenrechtenverdrag en het VN-verdrag inzake rechten van personen met een handicap, krijgen rechtstreekse werking in het Nederlandse recht.”
D66 beschouwt grondrechten als fundamentele waarborgen voor vrijheid, gelijkheid en een eerlijke samenleving, en wil deze rechten versterken en beter beschermen. De partij pleit concreet voor constitutionele toetsing door rechters, expliciete verankering van abortus en euthanasie in de Grondwet, en het verbeteren van toegang tot recht en rechtsbijstand. D66 benadrukt dat grondrechten altijd en voor iedereen moeten gelden, zowel nationaal als internationaal.
Rechters mogen wetten toetsen aan de Grondwet
D66 wil de bescherming van grondrechten versterken door rechters de bevoegdheid te geven om wetten aan de Grondwet te toetsen. Hiermee wil de partij voorkomen dat wetgeving in strijd is met fundamentele rechten, en zo de rechtsstaat robuuster maken.
“We versterken de bescherming van onze grondrechten door rechters de mogelijkheid te geven om wetten te toetsen aan de Grondwet.”
Abortus en euthanasie expliciet vastleggen in de Grondwet
D66 vindt dat het recht op abortus en euthanasie als grondrechten moeten worden beschermd door deze expliciet in de Grondwet op te nemen. Dit moet deze rechten beter waarborgen tegen politieke wisselvalligheid en maatschappelijke druk.
“We leggen de toegang tot abortus en euthanasie expliciet vast in de Grondwet.”
Toegang tot recht en rechtsbijstand voor iedereen
D66 wil dat iedereen, ongeacht inkomen of positie, toegang heeft tot het recht en goede rechtsbijstand. Dit is essentieel om grondrechten daadwerkelijk bereikbaar te maken voor alle burgers, vooral voor kwetsbare groepen.
“In een democratische rechtsstaat moet iedereen recht kunnen halen, ongeacht inkomen of maatschappelijke positie. Dat is nu te vaak niet het geval.”
“Als een gang naar de rechter nodig is, zorgen we voor laagdrempelige en goede rechtsbijstand. Sociale advocatuur krijgt daarom meer budget.”
Grondrechten gelden altijd, ook internationaal
D66 stelt dat grondrechten universeel zijn en altijd moeten worden nageleefd, ook in het internationale recht. De partij verzet zich tegen selectieve toepassing en benadrukt het belang van een sterke internationale rechtsorde.
“Rechten gelden voor iedereen en overtredingen moeten voor iedereen gevolgen hebben. Voor D66 is het internationaal recht geen keuzemenu. We verdedigen dat altijd in woord en daad.”
FVD wil grondrechten uitsluitend nationaal waarborgen en verzet zich tegen toetsing van Nederlandse wetten aan internationale verdragen of door rechters. Ze pleiten voor het schrappen van de directe werking van internationaal recht, het handhaven van het toetsingsverbod, en het uitbreiden van privacyrechten naar digitale communicatie. Grondrechten mogen volgens FVD nooit via noodwetten of internationale afspraken worden opgeschort.
Geen toetsing van wetten aan grondrechten door rechters
FVD vindt dat alleen het parlement over grondrechten mag beslissen en dat rechters geen politieke macht mogen krijgen door wetten aan grondrechten te toetsen. Ze willen het toetsingsverbod handhaven en een constitutioneel hof voorkomen.
“We behouden artikel 120 van de Grondwet en verzetten ons tegen de oprichting van een constitutioneel hof, zodat rechters nooit wetten aan grondrechten kunnen toetsen en daarmee politieke macht naar zich toe trekken.”
Schrappen directe werking internationaal recht op grondrechten
FVD wil dat internationale verdragen niet langer automatisch boven nationale wetten staan, zodat grondrechten alleen door de Nederlandse wetgever worden bepaald.
“We beëindigen de directe werking van internationaal recht in het Nederlandse stelsel, zodat verdragen niet langer automatisch boven onze nationale wetten staan en rechters onze nationale wetten daar ook niet langer aan kunnen ‘toetsen’.”
“We schrappen de artikelen 93 en 94 van onze Grondwet zodat de Nederlandse wet altijd boven internationale verdragen en afspraken komt te staan.”
Grondrechten nooit opschorten via noodwetten of pandemiewet
FVD wil wettelijk vastleggen dat grondrechten niet kunnen worden opgeschort door tijdelijke noodmaatregelen zoals lockdowns, avondklokken of QR-toegangsbewijzen.
“We voeren een Vrijheidswet om in de toekomst onmogelijk te maken dat ooit nog lockdowns, avondklokken en QR-toegangsbewijzen kunnen worden ingesteld. Ook schaffen we de Pandemiewet af, zodat grondrechten nooit meer langs deze weg kunnen worden opgeschort.”
Uitbreiding privacygrondrecht naar digitale communicatie
FVD wil het grondrecht op briefgeheim uitbreiden naar digitale communicatie, zodat ook e-mails en berichten dezelfde bescherming krijgen als post en telefoongesprekken.
“Het briefgeheim, zoals vastgelegd in artikel 13 van de Grondwet, gaat ook gelden voor digitale communicatie, zodat e-mails en berichten dezelfde bescherming genieten als briefpost en telefoongesprekken.”
NSC wil de bescherming van grondrechten in Nederland aanzienlijk versterken door rechterlijke toetsing aan de Grondwet mogelijk te maken en een Grondwettelijk Hof op te richten. Ze pleiten voor actieve parlementaire toetsing van wetgeving aan grondrechten en willen discriminatie door de overheid expliciet kunnen aanpakken. Hun visie is dat grondrechten niet alleen op papier moeten bestaan, maar daadwerkelijk afdwingbaar en beschermd moeten zijn tegen overheidshandelen.
Rechterlijke toetsing aan de Grondwet en Grondwettelijk Hof
NSC vindt het onacceptabel dat Nederlandse rechters wetten niet aan de Grondwet mogen toetsen en wil dit veranderen door een Grondwettelijk Hof op te richten. Dit moet burgers beter beschermen tegen wetten die hun grondrechten schenden en de positie van de burger versterken tegenover de overheid.
“We zijn het enige land in Europa waar de rechter wetten niet kan toetsen aan de Grondwet. ... Ook moet er een Grondwettelijk Hof komen dat als hoeder van de grondrechten van Nederlanders optreedt.”
“We willen de grondrechten van mensen beter beschermen door overheidsbevoegdheden strakker te begrenzen en door de positie van de burger te versterken.”
Permanente parlementaire toetsing aan grondrechten
NSC wil dat de Tweede Kamer structureel en actief toetst of wet- en regelgeving in overeenstemming is met grondrechten, door een permanente commissie grondrechten en constitutionele toetsing.
“De Kamer heeft de grondwettelijke plicht om wetten te toetsen aan de grondrechten. We willen de commissie grondrechten en constitutionele toetsing, die dankzij Nieuw Sociaal Contract is ingesteld, permanent maken. Deze commissie toetst actief of de uitvoering van de wet- en regelgeving in overeenstemming is met de grondrechten.”
Discriminatie door de overheid expliciet verbieden
NSC wil dat discriminatie door de overheid niet langer wordt uitgezonderd van de wetgeving gelijke behandeling, zodat burgers de overheid kunnen aanspreken op schending van grondrechten.
“Artikel 1 van de Grondwet verbiedt discriminatie. ... De uitzondering dat eenzijdig overheidshandelen niet onder de wetgeving over gelijke behandeling valt, heffen we daarom op. Ook de overheid moet aangesproken kunnen worden bij discriminatie.”
Demonstratierecht als grondrecht, met grenzen
NSC erkent demonstreren als grondrecht, maar wil streng optreden tegen demonstranten die strafbare feiten plegen, om het gezag te herstellen.
“Demonstreren is een grondrecht, maar we zien steeds vaker dat demonstranten strafbare feiten plegen en schade veroorzaken. Om het gezag te herstellen, moet het Openbaar Ministerie prioriteit geven aan het vervolgen van deze feiten.”
Volt beschouwt grondrechten als fundamenteel voor een rechtvaardige samenleving en wil deze versterken door wettelijke verankering, toetsing en bescherming tegen inbreuken. De partij pleit voor constitutionele toetsing aan de Grondwet, expliciete opname van lichamelijke autonomie als grondrecht, en strikte waarborgen tegen schendingen van grondrechten door overheid en technologie. Volt wil dat zowel nationale als Europese instituties grondrechten actief beschermen en handhaven.
Constitutionele toetsing van wetgeving aan de Grondwet
Volt wil dat Nederlandse wetten aan de Grondwet kunnen worden getoetst om grondrechten daadwerkelijk te beschermen en onrechtmatige situaties te corrigeren. Dit moet het belang van grondrechten in de samenleving versterken en misstanden zoals discriminatie tegengaan.
“Volt vindt dat Nederlandse wet- en regelgeving aan de Grondwet getoetst moet kunnen worden. Daarom wil Volt dat het toetsingsverbod uit artikel 120 van de Grondwet wordt geschrapt. Zo kunnen onrechtmatige situaties, zoals onrechtmatige registratie van ras of etniciteit, gecorrigeerd worden. Het versterkt bovendien de waarde van grondrechten in de samenleving.”
Lichamelijke autonomie als fundamenteel grondrecht
Volt wil het recht op lichamelijke autonomie expliciet als grondrecht in de Grondwet opnemen, zodat iedereen vrij kan beschikken over het eigen lichaam. Dit beschermt onder meer het recht op abortus, anticonceptie en genderbevestigende zorg.
“Volt verankert het recht op lichamelijke autonomie als fundamenteel grondrecht in de Grondwet. Volt pleit voor opname van dat recht in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het Handvest van de Grondrechten van de EU. Op deze manier verzekert Volt dat iedereen vrij kan beslissen over het eigen lichaam, waaronder het recht op abortus, anticonceptie, genderbevestigende zorg en bescherming tegen medische of seksuele dwang.”
Toetsing van algoritmen en AI aan grondrechten
Volt eist dat algoritmen en kunstmatige intelligentie die door de overheid worden gebruikt, verplicht aan grondrechten en ethische normen worden getoetst. Dit voorkomt discriminatie en waarborgt burgerrechten in het digitale tijdperk.
“AI en algoritmen die door de overheid en in de uitvoering gebruikt worden om beslissingen te nemen die invloed hebben op mensen, moeten verplicht getoetst worden aan grondrechten en ethische normen.”
Europese bescherming en handhaving van grondrechten
Volt wil dat burgers nationale wetten bij het Europese Hof kunnen aanvechten als deze grondrechten schenden, en dat EU-subsidies automatisch worden ingehouden bij ernstige schendingen van grondrechten door nationale regeringen.
“Daarom geven we burgers het recht om nationale wetten rechtstreeks aan te vechten bij het Hof van Justitie van de EU.”
“Europese subsidies worden automatisch ingehouden bij ernstige schendingen van de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten door nationale regeringen.”
BBB erkent het belang van grondrechten, met nadruk op vrijheid, veiligheid en privacy, en wil deze rechten beschermen en waarborgen, vooral in het digitale domein. De partij stelt voor om digitale grondrechten expliciet in de Grondwet te verankeren en het demonstratierecht te respecteren, maar wel te begrenzen als de openbare orde of veiligheid in het geding komt. BBB pleit daarnaast voor beperking van politieke rechtszaken door alleen direct belanghebbenden toegang tot de rechter te geven.
Digitale grondrechten expliciet in de Grondwet
BBB ziet de bescherming van privacy, autonomie en zeggenschap van burgers in het digitale tijdperk als essentieel en wil deze rechten grondwettelijk vastleggen. Dit is een concrete stap om burgers te beschermen tegen ongewenste digitale surveillance en misbruik van persoonsgegevens.
“Veranker digitale grondrechten in de Grondwet om de privacy, zeggenschap en autonomie van burgers in het digitale domein te waarborgen.”
Demonstratierecht respecteren, maar beperken bij ordeverstoring
BBB erkent demonstreren als fundamenteel recht, maar stelt duidelijke grenzen als de openbare orde of veiligheid in gevaar komt. Het recht op demonstratie mag volgens BBB niet leiden tot chaos, onveiligheid of ontwrichting van de samenleving.
“Demonstreren is een fundamenteel recht in onze democratie, maar dat recht mag nooit ontaarden in chaos of onveiligheid. Protesten moeten ordelijk verlopen, binnen duidelijke grenzen en met respect voor de rechtsstaat én voor anderen.”
“Demonstreren is ieders goed recht, maar je moet je houden aan de regels waarbij de openbare orde en veiligheid nooit in het geding mogen komen.”
Alleen direct belanghebbenden toegang tot de rechter bij overheidsbesluiten
BBB wil het indienen van politieke rechtszaken beperken door alleen direct belanghebbenden de mogelijkheid te geven om tegen overheidsbesluiten op te komen. Dit moet volgens de partij het draagvlak en vertrouwen in de democratie beschermen tegen ondermijning via de rechter.
“BBB wil artikel 3:305a BW wijzigen zodat alleen direct belanghebbenden in recht kunnen opkomen tegen overheidsbesluiten.”
GroenLinks-PvdA wil grondrechten versterken door burgers meer juridische bescherming te bieden en de toetsing aan de Grondwet mogelijk te maken. Ze pleiten voor een cultuur waarin grondrechten centraal staan bij beleid en uitvoering, en willen het recht op behoorlijk bestuur en toegang tot het recht voor iedereen waarborgen. Hun voorstellen richten zich op het vergroten van rechtsbescherming, het tegengaan van discriminatie en het versterken van de democratische rechtsstaat.
Grondwettelijke toetsing door rechters mogelijk maken
GroenLinks-PvdA wil dat burgers wetten kunnen laten toetsen aan de Grondwet als zij vinden dat hun grondrechten worden geschonden. Dit moet een standaardonderdeel worden van het werk van rechters, om zo de bescherming van klassieke en sociale grondrechten te versterken en een cultuur van grondrechtentoetsing te bevorderen.
“We geven burgers het recht om een wet of de uitvoering van een wet te laten toetsen aan de Grondwet als zij het idee hebben dat hun klassieke of sociale grondrechten worden geschonden. Deze toetsing wordt een standaardonderdeel van de taakuitvoering van rechters. We bevorderen een cultuur van grondrechtentoetsing in beleid, en uitvoering.”
Recht op behoorlijk bestuur in de Grondwet verankeren
De partij wil het recht op behoorlijk bestuur expliciet in de Grondwet opnemen, zodat burgers beter beschermd zijn tegen willekeur en onrechtmatig overheidsoptreden. Dit omvat het recht op bezwaar, inzage in dossiers en duidelijke motivering van besluiten, en is bedoeld om de rechtspositie van burgers tegenover de overheid te versterken.
“We verankeren het recht op behoorlijk bestuur in de Grondwet. Burgers krijgen het recht om bezwaar te maken bij een onafhankelijke instantie, inzage in hun eigen dossier, en duidelijke motivering van besluiten.”
Toegang tot het recht voor iedereen waarborgen
GroenLinks-PvdA vindt dat iedereen, ongeacht financiële situatie, toegang moet hebben tot juridische bescherming. Ze willen investeren in sociale advocatuur, de kosten voor rechtszaken verlagen en niet bezuinigen op laagdrempelige juridische voorzieningen.
“Iedereen heeft toegang tot het recht. Ongeacht de dikte van je portemonnee. We investeren in de sociale advocatuur zodat iedereen toegang heeft tot een advocaat. We verlagen de kosten die burgers moeten betalen bij een rechtszaak. We bezuinigen niet op cruciale laagdrempelige voorzieningen waar burgers terechtkunnen voor gratis juridisch advies, zoals het Juridisch Loket.”
Strijd tegen discriminerende algoritmen en systemen
De partij wil het toezicht op het gebruik van data en algoritmen door de overheid verbeteren om discriminatie en schending van grondrechten te voorkomen. Ze pleiten voor meer bevoegdheden voor toezichthouders en eisen transparantie en proportionaliteit bij het gebruik van algoritmen.
“We verbeteren het toezicht op hoe de overheid data gebruikt en privacy beschermt. Bestaande toezichthouders, zoals de Autoriteit Persoonsgegevens, krijgen meer bevoegdheden, expertise en middelen om algoritmen en systemen te controleren op transparantie, uitlegbaarheid, proportionaliteit en discriminatie.”
50PLUS beschouwt bestaanszekerheid als een grondrecht en pleit voor gelijke rechten voor ouderen, onder andere op het gebied van zorg en sociale zekerheid. Hun belangrijkste concrete voorstellen zijn het wettelijk verankeren van het recht op passende zorg voor ouderen en het waarborgen van bestaanszekerheid via een sterk sociaal vangnet. De partij benadrukt dat grondrechten niet als gunst, maar als basisrecht voor iedereen gelden, met speciale aandacht voor ouderen.
Bestaanszekerheid als grondrecht
50PLUS stelt dat bestaanszekerheid een fundamenteel recht is en geen gunst, en wil het sociaal vangnet zo inrichten dat het bescherming, waardigheid en eerlijkheid biedt aan iedereen, met name ouderen. Dit standpunt adresseert het probleem van uitsluiting en onzekerheid op de arbeidsmarkt en in het sociale stelsel, en benadrukt het belang van gelijke behandeling en bescherming als grondrecht.
“Bestaanszekerheid is een grondrecht en geen gunst. Ons sociaal vangnet hoort veiligheid te bieden, waardigheid en eerlijkheid.”
Gelijke rechten op zorg voor ouderen
De partij pleit voor het wettelijk vastleggen van gelijke rechten op zorg voor ouderen, vergelijkbaar met de rechten van jongeren in de Jeugdzorgwet. Hiermee wil 50PLUS discriminatie op basis van leeftijd tegengaan en het recht op passende zorg als grondrecht voor ouderen waarborgen.
Het CDA benadrukt het belang van grondrechten als fundament van de Nederlandse rechtsstaat, maar is tegen de oprichting van een Constitutioneel Hof. Ze willen rechters de mogelijkheid geven om wetten aan de Grondwet te toetsen om zo de bescherming van grondrechten van burgers te versterken.
Rechters mogen wetten toetsen aan de Grondwet, geen Constitutioneel Hof
Het CDA wil dat rechters kunnen controleren of wetten de grondrechten van burgers niet schenden, maar blijft tegen het instellen van een Constitutioneel Hof. Hiermee beogen ze de bescherming van grondrechten te verbeteren zonder een extra juridisch orgaan toe te voegen.
“We willen rechters de mogelijkheid bieden om wetgeving te toetsen aan de Nederlandse Grondwet. Dit stelt rechters in staat om te controleren of wetten de grondrechten van burgers niet schenden. Het CDA is en blijft tegen de instelling van een Constitutioneel Hof.”
“Dit stelt rechters in staat om te controleren of wetten de grondrechten van burgers niet schenden. Het CDA is en blijft tegen de instelling van een Constitutioneel Hof.”
Vrijheid van onderwijs als grondrecht
Het CDA beschouwt de vrijheid van onderwijs als een essentieel grondrecht, waarmee ouders de mogelijkheid hebben een school te kiezen die past bij hun overtuiging, zolang dit niet ten koste gaat van de kwaliteit van het onderwijs.
“Het CDA staat pal voor de vrijheid van onderwijs. Dankzij dit grondrecht hebben ouders de mogelijkheid een school te kiezen die past bij hun overtuiging en opvattingen mits dat niet ten koste gaat van de kwaliteit van het onderwijs als voorbereiding op het samenleven in een democratische rechtsstaat.”
De PVV stelt dat grondrechten bedoeld zijn om vrijheid te beschermen, maar vindt dat deze rechten niet absoluut zijn en in bepaalde gevallen beperkt of ontzegd moeten worden, vooral waar het de islam, immigratie en woningbouw betreft. De partij pleit voor het verbieden van islamitisch onderwijs ondanks grondwettelijke bescherming, en wil het recht op bezwaar bij woningbouw beperken. Grondrechten worden door de PVV selectief geïnterpreteerd, waarbij zij stelt dat bescherming van de Nederlandse samenleving en cultuur voorop moet staan.
Verbod op islamitisch onderwijs ondanks grondwettelijke bescherming
De PVV stelt dat islamitisch onderwijs geen bescherming verdient onder de grondwettelijke artikelen over godsdienstvrijheid en onderwijsvrijheid, omdat het volgens hen strijdig is met de kernwaarden van de democratische rechtsstaat. Zij willen deze grondrechten beperken om, naar eigen zeggen, de vrijheid te beschermen tegen ondermijning door de islam.
“Daarom stelt de PVV dat islamitisch onderwijs geen bescherming verdient onder artikel 6 of 23 van onze Grondwet en moet worden verboden. Grondrechten zijn er om vrijheid te beschermen, niet om haar af te schaffen.”
“In Nederland beschermt artikel 6 van de Grondwet de vrijheid van godsdienst, 'behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet' – en artikel 23 de vrijheid van onderwijs, 'behoudens het toezicht van de overheid'. Deze vrijheden zijn dus niet onbegrensd.”
Tijdelijke beperking van bezwaar- en beroepsmogelijkheden bij woningbouw
De PVV beschouwt het hebben van een dak boven het hoofd als een grondrecht en wil daarom de mogelijkheden voor bezwaar en beroep tegen woningbouwprojecten tijdelijk beperken. Hiermee stelt de partij het recht op huisvesting boven andere grondrechten, zoals het recht op bezwaar.
“Dat is schandalig; een dak boven je hoofd is een grondrecht! Daarom beperken we tijdelijk de mogelijkheden voor bezwaar en beroep tegen bouwvergunningen waar het omgevingsplan al onherroepelijk vastligt.”