Verkiezingsprogramma's 2025 over2023 verkiezingen
Volt Nederland gebruikt de verkiezingen van 2023 als aanleiding om te pleiten voor fundamentele vernieuwing van de Nederlandse en Europese democratie. Hun belangrijkste voorstellen zijn het verlagen van de stemgerechtigde leeftijd naar 16 jaar, het oprichten van een permanente Derde Kamer voor jongeren, het uitbreiden van de Tweede Kamer naar 250 zetels, en het invoeren van een permanent burgerberaad. Volt positioneert zich als de partij van radicale democratische vernieuwing, gericht op meer inspraak, transparantie en toekomstgericht beleid.
Stemgerechtigde leeftijd verlagen naar 16 jaar
Volt wil jongeren meer invloed geven op de politiek door de stemgerechtigde leeftijd te verlagen naar 16 jaar. Dit moet zorgen voor meer betrokkenheid van de generatie die het dichtst bij de toekomst staat en hun zorgen over thema’s als klimaat en wonen beter laten doorklinken in het beleid.
“De stem van jongeren vergroten we door de stemgerechtigde leeftijd te verlagen van achttien naar zestien jaar.”
“Daarom verlagen we de leeftijd dat je mag stemmen naar zestien jaar.”
Permanente Derde Kamer voor jongeren
Volt stelt voor om een Derde Kamer op te richten: een permanent jongerenberaad dat wetten beoordeelt en de politiek adviseert. Hiermee wil Volt structureel jongerenperspectief in de besluitvorming brengen.
“We voeren een Derde Kamer voor jongeren in. De Derde Kamer krijgt een permanent raadgevend jongerenberaad.”
“We voeren een Derde Kamer in: een jongerenberaad dat wetten beoordeelt en de politiek adviseert.”
Tweede Kamer uitbreiden naar 250 zetels
Volt vindt de huidige Tweede Kamer te klein om haar controlerende en vertegenwoordigende taken goed uit te voeren. Door het aantal zetels te verhogen naar 250 wil Volt de democratie versterken en de diversiteit van de samenleving beter weerspiegelen.
“We breiden de Tweede Kamer uit van 150 naar 250 zetels. Onze Tweede Kamer is namelijk te klein, zeker in vergelijking met andere Europese landen.”
“Een grotere Tweede Kamer is nodig om de wetgevende en controlerende taak van de Tweede Kamer te versterken, en vooral om de taak van volksvertegenwoordiging beter te vervullen.”
Oprichting permanent burgerberaad
Volt wil als eerste land ter wereld een nationaal, permanent burgerberaad oprichten. Dit instituut organiseert burgerberaden over belangrijke thema’s en ziet erop toe dat de aanbevelingen serieus worden meegenomen in de besluitvorming.
“We richten het allereerste, nationale, permanente burgerberaad ter wereld op. Dit instituut is verantwoordelijk voor het organiseren van burgerberaden in Nederland.”
“De aanbevelingen uit individuele burgerberaden worden door de politiek serieus meegenomen in de besluitvorming. Het permanente burgerberaad ziet daarop toe.”
Democratische eisen aan politieke partijen
Volt wil dat politieke partijen wettelijk verplicht worden om intern democratisch te zijn, zodat leden meer invloed krijgen en eenmanspartijen zonder leden met stemrecht worden uitgesloten.
“We versterken de democratie door in de wet op te nemen dat politieke partijen aan democratische eisen moeten voldoen. Geen eenmanspartijen meer zonder leden met stemrecht.”
“We versterken de Nederlandse democratie door in de Wet Politieke Partijen op te nemen dat politieke partijen intern aan democratische minimumeisen moeten voldoen.”
Het verkiezingsprogramma van de Partij voor de Dieren (PvdD) voor de Tweede Kamerverkiezingen richt zich op structurele systeemveranderingen, met nadruk op democratische vernieuwing, sociale rechtvaardigheid en duurzaamheid. De partij pleit voor meer burgerzeggenschap, verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd, en het herinvoeren van referenda, naast investeringen in publieke voorzieningen en het tegengaan van maatschappelijke ongelijkheid. Hun visie is radicaal, gericht op het versterken van de democratie en het centraal stellen van mens, dier en natuur in het beleid.
Meer burgerzeggenschap en democratische vernieuwing
De PvdD wil de democratie versterken door burgers meer directe invloed te geven op politieke besluitvorming, onder andere via referenda en burgerparticipatie. Dit wordt gezien als noodzakelijk om het vertrouwen in de politiek te herstellen en ophitspolitiek tegen te gaan.
“Het raadgevend referendum wordt heringevoerd en krijgt een plaats bij belangrijke besluiten. Omdat beraadslaging en overleg essentieel zijn voor een gezonde democratie, wordt per geval bekeken welke vorm van burgerparticipatie het meest geschikt is, zoals een burgerberaad, internetconsultatie of een meerkeuze-referendum (preferendum).”
“We voeren een correctief bindend referendum in bij verstrekkende besluiten die bijvoorbeeld onze democratie kunnen aantasten, zoals handelsverdragen.”
“De kiesgerechtigde leeftijd wordt daarom verlaagd naar 16 jaar en daarvoor worden de Grondwet en de Kieswet aangepast.”
Investeren in publieke voorzieningen en sociale rechtvaardigheid
De partij stelt dat structurele investeringen in publieke sectoren zoals onderwijs, zorg en openbaar vervoer essentieel zijn om ongelijkheid te bestrijden en brede welvaart te realiseren. Dit is een reactie op de groeiende kloof in de samenleving en de druk op publieke voorzieningen.
“Wij kiezen ervoor om juist flink te investeren in betaalbaar, comfortabel en toegankelijk openbaar vervoer. Dat draagt bij aan de verduurzaming en het leefbaar houden van onze steden.”
“Iedereen in Nederland heeft recht op zorg, ongeacht gender, etnische afkomst of verblijfstatus. Een beschaafde samenleving zorgt voor al haar inwoners.”
“Er komen meer betaalbare woningen: minimaal 40% van de nieuwbouwwoningen is sociale huur.”
Structurele systeemverandering en duurzaamheid centraal
De PvdD pleit voor een radicaal andere koers waarbij duurzaamheid, dierenrechten en circulaire economie leidend zijn. Dit betekent onder andere het afbouwen van fossiele brandstoffen, stimuleren van circulaire productie en het stoppen van subsidies voor vervuilende sectoren.
“Het aandeelhoudersmodel gaat op de schop zodat we lange termijn duurzaam, diervriendelijk, sociaaleconomisch denken voorop kunnen stellen.”
“We stoppen direct met nieuwe concessies voor gas- en olievelden, schaffen investeringssubsidies af en stoppen met uitbreiding van fossiele infrastructuur, zoals LNG-terminals, in lijn met het Fossiele Brandstof Non-Proliferatieverdrag.”
“Er komt een circulariteitsbijdrage op alle lineaire producten (producten waar geen circulair systeem voor is). Zo kunnen reparatie en circulaire producten goedkoper worden.”
D66 presenteert voor de periode 2025-2030 een verkiezingsprogramma dat inzet op een sterke democratische rechtsstaat, meer invloed voor burgers, en concrete hervormingen op het gebied van wonen, sociale zekerheid, onderwijs en overheid. De partij wil onder meer het belastingvoordeel van woningbezit afbouwen, toeslagen vervangen door een basisbedrag, en de overheid menselijker en eenvoudiger maken. D66 benadrukt daadkracht, transparantie en het versterken van grondrechten als kern van hun visie.
Meer invloed voor burgers en versterking van de democratie
D66 wil dat burgers continu meer invloed krijgen op politieke beslissingen, niet alleen tijdens verkiezingen. Dit moet het vertrouwen in de democratie herstellen en versterken, juist in een tijd van afbrokkelend vertrouwen in binnen- en buitenland.
“D66 wil mensen méér invloed geven op de beslissingen die hen aangaan. Niet iedere vier jaar, maar continu. Dat vraagt om verbetering en vernieuwing.”
“We maken de politiek opener, luisteren beter, maken duidelijke keuzes en leggen eerlijk verantwoording af. Want alleen als mensen vertrouwen voelen, werkt democratie voor ons allemaal.”
Afschaffen toeslagen en invoeren basisbedrag
D66 wil het huidige toeslagenstelsel vervangen door een basisbedrag voor iedereen, om onzekerheid en complexiteit te verminderen en inkomenssteun toegankelijker te maken.
“Op de lange termijn vervangen we de toeslagen door een basisbedrag voor iedereen → Lees hier meer standpunten over belastingen en toeslagen.”
“De eerste belangrijke stappen zijn het invoeren van dat basisbedrag, het afschaffen van de zorgtoeslag en het samenvoegen van kindgebonden budget en kinderbijslag.”
Meer sociale huurwoningen en eerlijkere woningmarkt
D66 wil wettelijk vastleggen dat bij nieuwbouw in elke gemeente minstens 30% sociale huur komt, het belastingvoordeel van woningbezit afbouwen en beleggers zwaarder belasten, om zo de woningmarkt eerlijker en toegankelijker te maken.
“We leggen wettelijk vast dat bij nieuwbouw in elke gemeente minstens 30% sociale huur komt, zodat gemeenschappen in wijken gemengd blijven.”
“We bouwen het belastingvoordeel van woningbezit af en gaan beleggers meer belasten. Huurders krijgen meer bescherming en zeggenschap over verduurzaming.”
Eerlijker en menselijker overheid
D66 wil een overheid die eenvoudiger, minder bureaucratisch en meer gericht op de menselijke maat is, met een eerlijker belastingstelsel waarin werken meer loont en grote vermogens en vervuilers meer betalen.
De PVV positioneert zich bij de 2023 verkiezingen als de partij die Nederland terug wil geven aan de Nederlanders, met een harde asielstop, het sluiten van azc’s, en het stoppen van massa-immigratie als speerpunten. De partij koppelt deze koers aan het herstellen van koopkracht, het verlagen van lasten voor burgers, en het beschermen van Nederlandse cultuur en tradities. De kern van hun visie is een radicaal andere koers dan het “links-liberale beleid”, waarbij immigratie, islamisering en Europese inmenging worden teruggedrongen ten gunste van nationale soevereiniteit en welvaart voor Nederlanders.
Totale asielstop en sluiten van azc’s
De PVV maakt van een volledige asielstop en het sluiten van asielzoekerscentra het centrale thema van hun campagne voor de 2023 verkiezingen. Dit wordt gepresenteerd als dé oplossing voor overlast, criminaliteit, en de druk op publieke voorzieningen, en als een breuk met het beleid van voorgaande kabinetten.
Nederlanders op 1: herstel van koopkracht en nationale prioriteit
De partij stelt dat de belangen van Nederlanders jarenlang zijn genegeerd door het beleid van de gevestigde orde, en wil met de verkiezingen van 2023 een radicale ommekeer forceren. De PVV koppelt het stoppen van uitgaven aan asielopvang, ontwikkelingshulp en EU-bijdragen direct aan het verbeteren van de koopkracht en het welzijn van Nederlanders.
Democratisch verzet tegen links-liberale en Europese invloed
De PVV presenteert de verkiezingen van 2023 als een moment van democratisch verzet tegen het “decennialange links-liberale beleid” en de invloed van ongekozen bureaucraten in Brussel. De partij roept kiezers op om de macht terug te nemen en Nederland weer voor de Nederlanders te laten zijn.
“De PVV komt in democratisch verzet. Tegen azc’s, tegen de massa-immigratie en islamisering, tegen overlast en criminaliteit – en tegen het decennialange links-liberale beleid dat de erbarmelijke staat van ons land heeft veroorzaakt.”
“Niet al die middelmatige politici die elkaar naar de mond praten, uw problemen negeren en continu de verkeerde besluiten nemen. Ook niet de ongekozen bureaucraten in Brussel met hun riante salarissen. Nee, ú bent de baas en ú hebt het voor het zeggen.”
“Kies op 29 oktober voor úw Nederland, kies voor de PVV.”
FVD positioneert zich bij de verkiezingen als een partij die fundamentele koerswijzigingen wil doorvoeren, met nadruk op directe democratie, minder overheidsbemoeienis en het teruggeven van macht aan de burger. Hun belangrijkste voorstellen zijn bindende referenda naar Zwitsers model, het direct kiezen van bestuurders, het afschaffen van technocratische adviesorganen, en het drastisch verkleinen van de overheid. De kern van hun visie is dat Nederland weer vrij, trots en bruisend moet worden door het doorbreken van het huidige politieke kartel en het herstellen van directe invloed van burgers op beleid.
Bindende referenda en direct gekozen bestuurders
FVD wil de democratie hervormen door bindende referenda in te voeren en bestuurders rechtstreeks te laten kiezen, zodat burgers directe zeggenschap krijgen over belangrijke kwesties. Dit standpunt adresseert het probleem van een politieke elite die volgens FVD te ver van de burger afstaat en versterkt het vertrouwen in de democratie. Het is een kernpunt in hun campagne voor de verkiezingen.
“We voeren bindende referenda in naar Zwitsers model, zodat u direct zelf kunt beslissen over belangrijke kwesties. Burgemeesters en andere bestuurders worden niet langer benoemd door een kleine kring, maar rechtstreeks gekozen.”
“We voeren bindende referenda in naar Zwitsers model, zodat burgers direct zélf kunnen beslissen over belangrijke kwesties. Burgemeesters en andere publieke functionarissen worden niet langer aangesteld, maar rechtstreeks gekozen door de bevolking.”
“Daarom pleiten wij voor het invoeren van bindende referenda en rechtstreeks gekozen bestuurders.”
Afschaffen technocratische adviesorganen en subsidies voor activistische organisaties
FVD wil technocratische adviesorganen zoals het CPB, SCP, SER en PBL afschaffen en stoppen met subsidies aan activistische en NGO-organisaties. Dit standpunt is bedoeld om de invloed van een kleine bestuurlijke elite en lobbygroepen te doorbreken en beleid weer transparant en dienstbaar aan de burger te maken.
“We schaffen achterhaalde adviesorganen zoals CPB, SCP, SER en PBL af, zodat beleid niet langer wordt bepaald door technocraten en lobbyclubs.”
“We stoppen alle subsidies voor organisaties die proefprocessen voeren tegen de staat. Ook niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) krijgen geen subsidie meer.”
Vernieuwing ambtelijke top en openbreken partijkartel
FVD wil de ambtelijke top vernieuwen door topambtenaren en ambassadeurs opnieuw te laten solliciteren en de Algemene Bestuursdienst af te schaffen. Dit moet de macht van een gesloten kring doorbreken en nieuwe ideeën en talenten een kans geven, waarmee FVD zich afzet tegen het huidige politieke establishment.
“We laten topambtenaren en ambassadeurs opnieuw solliciteren bij de start van een nieuwe regering en schaffen de Algemene Bestuursdienst (ABD) af, zodat de ambtelijke macht niet langer in handen blijft van een gesloten kring.”
“We breken het partijkartel open, stoppen partijpolitieke benoemingen en zorgen dat nieuwe ideeën en talenten weer een kans krijgen.”
De SP positioneert de verkiezingen van 2023 (en feitelijk 2025) als een cruciaal moment voor grote sociale veranderingen, waarbij zij scherpe kritiek uit op rechtse partijen en pleit voor een radicaal socialer beleid. Hun belangrijkste voorstellen zijn het fors socialer maken van Nederland, het afschaffen van het eigen risico in de zorg, het verlagen van huren, en het blokkeren van prijsverhogingen op basisproducten. De kern van hun visie is dat deze verkiezingen een keuze zijn tussen voortzetting van asociaal beleid of een fundamenteel socialer Nederland.
Grote sociale koerswijziging noodzakelijk
De SP ziet de verkiezingen als een unieke kans om te kiezen voor een fundamenteel andere, veel socialere koers, in tegenstelling tot het beleid van rechtse partijen. Ze stellen dat de problemen in Nederland zo groot zijn dat alleen grote veranderingen volstaan, en presenteren zichzelf als de partij van "supersociaal" beleid.
“De Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober 2025 zijn cruciaal voor Nederland. Het is een grote kans om ons land menselijker en socialer te maken. In dit verkiezingsprogramma staan onze alternatieven. Onze alternatieven vragen niet om een onsje meer of minder sociaal. De problemen in ons land zijn dermate groot, dat dit om grote veranderingen vraagt. Wij gaan voor SUPERSOCIAAL.”
“Deze verkiezingen zijn een kans om de sociaalste keuzes te maken. Onze alternatieven vragen niet om een onsje meer of minder sociaal. De problemen in ons land zijn dermate groot, dat dit om grote veranderingen vraagt. Dat vraagt om een politiek die de sociaalste keuzes maakt en niet naar het midden schuift voor de macht.”
Kritiek op rechtse partijen en hun beleid
De SP maakt expliciet onderscheid met rechtse partijen (PVV, VVD, NSC, BBB) en stelt dat deze partijen de problemen van gewone mensen niet oplossen. Ze positioneren zichzelf als het sociale alternatief tegenover "afbraakpolitiek" en "asociaal" beleid.
“Als het gaat om problemen van gewone mensen oplossen, dan hebben de rechtse ruziemakers PVV, VVD, NSC en BBB de afgelopen jaren niets voor elkaar gekregen.”
“De keuzes voor de komende verkiezingen zijn simpel. Wordt het weer ieder voorzich en het recht van de sterksten met VVD en PVV? Wordt het weer de afbraakpolitiek van de VVD met spijt van de PvdA zoals in Rutte II? Wordt het weer asociaal? Óf maken we Nederland sociaal?”
Concrete sociale voorstellen als verkiezingskeuze
De SP koppelt de urgentie van de verkiezingen direct aan concrete voorstellen, zoals het afschaffen van het eigen risico, het verlagen van huren, en het blokkeren van prijsverhogingen. Ze presenteren deze als directe alternatieven voor het huidige beleid.
“zoals het SPwoonplan ‘Wonen zonder Winst’, een Nationaal ZorgFonds zonder eigen risico en betaalbare boodschappen door prijsverhogingen te blokkeren en de btw te verlagen. Deze verkiezingen zijn een kans om sociale keuzes te maken.”
Afwijzing van militarisering en bezuinigingen op sociale voorzieningen
De SP verbindt de verkiezingen aan een keuze tegen verdere militarisering en bezuinigingen op zorg, onderwijs en sociale zekerheid, en bekritiseert partijen die zich committeren aan hogere defensie-uitgaven.
“Het gaat hierbij om het astronomische bedrag van 35 miljard euro per jaar extra. Dit leidt nu al en zal nog meer leiden tot bezuinigingen op onze zorg, onderwijs en sociale zekerheid. Partijen die anders beweren, houden de mensen in het land voor de gek.”
“Zo zien we hoe, in slechts enkele maanden, onze welvaartsstaat wordt omgebouwd tot een oorlogsmachine. Het maakt onze wereld niet veiliger, het verzwakt onze economie en beschadigt onze samenleving. We zullen er alles aan moeten doen om dit te stoppen.”
De ChristenUnie ziet de verkiezingen van 2023 als een kans om Nederland "van het slot" te halen met structurele, moedige keuzes en een focus op een sterke democratische rechtsstaat. Ze pleiten voor het versterken van de representatieve democratie, het afwijzen van referenda, kiesdrempels en districtenstelsels, en het aanpakken van urgente maatschappelijke problemen via integrale en transparante oplossingen. Hun visie draait om het beschermen van minderheden, het vereenvoudigen van wetgeving en het herstellen van vertrouwen tussen burger en politiek.
Structurele keuzes voor Nederland na de verkiezingen
De ChristenUnie benadrukt dat het kabinet na de verkiezingen van 2023 Nederland uit de impasse moet halen door structurele, integrale keuzes te maken in plaats van kortetermijnpolitiek. Ze willen investeren in woningbouw, infrastructuur en verduurzaming, en pleiten voor een overheid die richting geeft en recht doet aan mens, natuur en economie.
“Het kabinet dat na de verkiezingen aantreedt, moet Nederland van het slot halen. Met dappere keuzes, doortastend beleid, grootschalige investeringen in onderhoud, uitvoering, (energie)infrastructuur en duidelijke wetgeving, komt Nederland uit het stikstofmoeras en krijgen bedrijven perspectief op een duurzame toekomst.”
“De ChristenUnie kiest voor structurele oplossingen op basis van een integrale aanpak in plaats van kortetermijnpolitiek.”
Versterken van de representatieve democratie, geen referenda of kiesdrempel
De partij verzet zich tegen grootschalige politieke vernieuwing zoals referenda, kiesdrempels en districtenstelsels. Ze willen het mandaat van de kiezer voor vier jaar respecteren en benadrukken het belang van ruimte voor minderheden en interne partijdemocratie.
“Referenda bieden schijninvloed en horen dus niet thuis in de grondwet. De Tweede Kamer wordt als gekozen volksvertegenwoordiging niet langer automatisch ontbonden als een regering valt. Het mandaat van de kiezers geldt voor vier jaar. We voeren geen districtenstelsel of kiesdrempel in.”
“Een kiesdrempel en districtenstelsel zorgen er bovendien voor dat het moeilijker wordt voor kleinere groepen in de samenleving om een eigen politieke inbreng te hebben. Wij geloven dat je de kracht van een samenleving kunt afmeten aan de ruimte die meerderheden geven aan minderheden.”
“Interne partijdemocratie wordt een eis voor politieke partijen. Politieke partijen moeten leden hebben.”
Transparantie en degelijkheid in verkiezingsbeloften
De ChristenUnie wil dat verkiezingsprogramma’s transparant en door onafhankelijke experts doorgerekend worden, zodat kiezers weten wat de gevolgen zijn van de gemaakte keuzes.
“De ChristenUnie staat voor transparante en verstandige politiek. Daarom laten we onze keuzes in kaart brengen door de onafhankelijke experts van het CPB. In deze doorrekening is gedetailleerd te zien wat de gevolgen zijn van ons programma voor zaken als de...”
DENK positioneert zich bij de 2023 verkiezingen als het noodzakelijke tegengeluid tegen een extreemrechtse regering, met een sterke focus op het bestrijden van discriminatie, het beschermen van minderheden en het bieden van sociale zekerheid. De partij roept kiezers op om tijdens de verkiezingen een duidelijke rode lijn te trekken tegen uitsluiting en ongelijkheid, en presenteert zichzelf als het schild tegen de politiek van extreemrechts. Concrete voorstellen zijn gericht op het versterken van gelijke rechten, het aanpakken van armoede en het eisen van harde sancties tegen Israël vanwege de situatie in Gaza.
DENK als schild tegen extreemrechts en discriminatie
DENK presenteert zichzelf als de noodzakelijke verdediger van gelijke rechten en tegen de opkomst van extreemrechts, specifiek in het licht van de 2023 verkiezingen. De partij stelt dat de huidige politieke situatie een dieptepunt heeft bereikt en roept op tot mobilisatie om discriminatie en uitsluiting te stoppen.
“Tijdens de komende verkiezingen moeten we er alles aan doen om DENK zo sterk mogelijk te maken. Want DENK is hét schild dat ons beschermt tegen de politiek van uitsluiting.”
“Op 29 oktober moeten we een rode lijn trekken tegen alle uitwassen van de huidige politiek: Nooit meer is nu!”
“Op 29 oktober vraag ik uw steun voor dát Nederland!”
Keiharde sancties tegen Israël vanwege Gaza
DENK koppelt de urgentie van de 2023 verkiezingen direct aan de internationale situatie in Gaza, en eist harde sancties tegen Israël als speerpunt van hun campagne.
“Wij moeten keiharde sancties tegen 'Israël' eisen om de genocide in Gaza te stoppen.”
Strijd tegen discriminatie als verkiezingsthema
De partij maakt van de strijd tegen discriminatie en racisme een centraal thema voor de verkiezingen, en positioneert zichzelf als de enige partij die consequent stelling neemt tegen extreemrechts.
De VVD positioneert de verkiezingen van 2023 als een cruciaal moment voor Nederland, waarbij het land volgens hen op een tweesprong staat: kiezen voor liberale, centrum-rechtse oplossingen of voor meer linkse alternatieven die volgens de VVD leiden tot meer regels en lasten. Hun belangrijkste voorstellen zijn het laten lonen van werk, het verminderen van regels, het bouwen van meer woningen en het beperken van herverdeling, met als doel Nederland veiliger, vrijer en welvarender te maken.
Verkiezingen 2023 als historische tweesprong
De VVD benadrukt dat de verkiezingen van 2023 uitzonderlijk belangrijk zijn en presenteren deze als een keuze tussen fundamenteel verschillende richtingen voor Nederland. Ze waarschuwen dat een linkse koers leidt tot meer regels en lasten, terwijl hun centrum-rechtse koers juist ruimte en waardering biedt aan werkenden. Dit standpunt adresseert het gevoel van urgentie en de wens om het liberale karakter van Nederland te behouden.
“Deze verkiezingen zijn wat ons betreft de belangrijkste sinds de Tweede Wereldoorlog. Onze vrijheid, veiligheid en welvaart staan onder druk. Meer dan ooit moeten we ervoor kiezen om het heft in handen te nemen en zélf onze toekomst te bouwen.”
“Met deze verkiezingen staat Nederland op een tweesprong. Gaat Nederland linksaf, dan zullen werkende Nederlanders onvoldoende ruimte krijgen om zelf hun leven te leiden... Maar Nederland heeft in oktober ook een unieke kans op échte verandering. Kiest Nederland voor verstandig centrum-rechts, dan gaat werken weer lonen en krijgen mensen die bijdragen meer ruimte, waardering en vooruitgang.”
Werken moet weer lonen en minder herverdeling
De VVD stelt dat de verkiezingen gaan over het herstellen van het principe dat werken moet lonen, door lasten voor middeninkomens te verlagen en de herverdelingsmachine te beperken. Dit is een reactie op het probleem dat werkenden volgens de VVD te weinig overhouden en te weinig perspectief hebben, vooral op het gebied van wonen.
“De VVD perkt de Haagse herverdelingsmachine in. We stoppen met steeds maar weer verder nivelleren, verlagen de lasten voor middeninkomens en zetten de werkende Nederlander weer op één.”
“Hardwerkend Nederland staat namelijk onder druk. Omdat het maatschappelijk fundament dat deze groep biedt door de politiek structureel over het hoofd wordt gezien. Behalve als de rekening voor herverdeling betaald moet worden. Dit is fundamenteel onrechtvaardig.”
Meer woningen bouwen, minder regels
De VVD koppelt de verkiezingen direct aan de woningmarkt en stelt dat het bouwen van meer woningen en het schrappen van regels essentieel is om perspectief te bieden aan werkenden en jongeren. Dit standpunt adresseert het acute woningtekort en de frustratie over bureaucratie.
“We gaan weer koopwoningen bouwen, zodat die eigen plek onder de zon voor iedereen te bereiken is. Regels, procedures en bezwaren zullen linksom of rechtsom moeten wijken. We gaan splitsen, optoppen, transformeren en vooral: bouwen, bouwen, bouwen.”
“De rem op bouwen, transformeren en herbestemmen moet eraf. Dat vraagt om centrale regie... Wij kiezen voor meer regie, meer doorstroming, meer huizen, maar minder regels.”
Het CDA positioneert zich rond de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 als een partij die verantwoordelijkheid, fatsoen en vertrouwen centraal stelt, met nadruk op het verbinden van de samenleving en het maken van moedige, lange termijn keuzes. Hun belangrijkste voorstellen richten zich op het herstellen van vertrouwen in de politiek, het bieden van een eerlijk en hoopvol perspectief, en het presenteren van drie centrale keuzes in hun verkiezingsprogramma. De partij distantieert zich expliciet van populistische politiek en benadrukt de noodzaak van samenwerking en doordachte plannen om Nederland vooruit te helpen.
Politiek van verantwoordelijkheid, fatsoen en vertrouwen
Het CDA neemt afstand van populistische politiek en benadrukt het belang van verantwoordelijkheid, fatsoen en vertrouwen als leidraad voor de toekomst van Nederland. Dit standpunt wordt gepresenteerd als antwoord op de verharding van de samenleving en het gebrek aan verbindende politiek, en wordt expliciet gekoppeld aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2023.
“Voor veel Nederlanders is daarom de belangrijkste vraag voor de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober: welke politiek brengt Nederland weer vooruit?”
“Het CDA kiest voor verantwoordelijkheid, fatsoen en vertrouwen als de weg vooruit. Een politiek die eerlijk is over wat moet en hoopvol over wat kan. Een politiek die doet wat nodig is.”
“De afgelopen jaren hebben laten zien dat politieke experimenten en meebuigen met populistische politiek vooral nog meer chaos en spektakel opleveren. Maar de oplossingen en resultaten blijven uit.”
Drie centrale keuzes in het verkiezingsprogramma
Het CDA benoemt drie centrale keuzes als kern van hun verkiezingsprogramma, waarmee zij zich onderscheiden in de verkiezingen van 2023. Deze keuzes zijn bedoeld om Nederland weer in beweging te krijgen door te focussen op een betrokken samenleving, een sterke economie en een betrouwbare overheid.
“Daarom staan drie keuzes in ons verkiezingsprogramma centraal.”
“Nederland heeft alles in huis om weer vooruit te gaan. We hebben een betrokken samenleving, vol met mensen van goede wil die zich inzetten voor een ander. We hebben een sterke economie, met bedrijven die niet alleen gericht zijn op winst maken, maar ook een bijdrage leveren aan de samenleving. Als ook de politiek weer normaal doet, samenwerkt en doordachte plannen maakt, houdt ons niets tegen om Nederland weer in beweging te krijgen.”
BIJ1 presenteert voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 een uitgesproken links-progressief programma, gericht op radicale gelijkwaardigheid, sociale rechtvaardigheid en democratisering. De partij stelt concrete maatregelen voor zoals het afschaffen van collegegeld, het democratiseren van bedrijven en woningcorporaties, en het investeren in collectieve voorzieningen. Hun visie draait om het vergroten van inspraak voor burgers, het bestrijden van ongelijkheid en het centraal stellen van mensen boven marktbelangen.
Gratis onderwijs en kwijtschelding studieschulden
BIJ1 wil het onderwijs volledig gratis maken en de studieschulden van de zogenoemde ‘pechgeneratie’ volledig kwijtschelden. Hiermee wil de partij de kansenongelijkheid aanpakken en jongeren financieel ontlasten, een thema dat direct relevant is voor de verkiezingen van 2023 gezien de maatschappelijke discussie over het leenstelsel.
“We schaffen collegegeld af: al het onderwijs wordt gratis. Alle studieschulden van de ‘pechgeneratie’ schelden we volledig kwijt.”
Democratisering van bedrijven en woningcorporaties
De partij pleit voor meer zeggenschap van werknemers en bewoners door het verplicht stellen van gekozen raden met vetorecht in grote bedrijven en het volledig onder overheidstoezicht plaatsen van woningcorporaties. Dit moet leiden tot meer inspraak en eerlijkere besluitvorming, een duidelijk onderscheidend punt in het verkiezingsprogramma.
“Alle grote bedrijven worden verplicht om werknemers-raden aan te stellen met gekozen vertegenwoordigers van het personeel. Die raden hebben advies- en vetorecht over belangrijke beslissingen als ontslagen, investeringen en reorganisaties.”
“Woningcorporaties komen weer volledig onder controle van de overheid en maken we democratisch. Bewonerscommissies krijgen een vooraanstaande, bindende rol in het maken van de regels. Inclusief recht op instemmen met begrotingen en investeringen.”
Actieve burgerinspraak bij wetgeving
BIJ1 wil burgers een centrale, bindende rol geven bij het maken van nieuwe wetten en regels, vooral bij grote politieke vraagstukken. Dit voorstel is bedoeld om de democratie te versterken en de kloof tussen politiek en samenleving te verkleinen.
“Burgers bepalen met landelijke gespreksrondes en inspraaksessies altijd actief mee met nieuwe wetten en regels van de overheid. Vooral bij grote politieke vraagstukken krijgt deze raadpleging een centrale, bindende rol.”
BVNL positioneert zich bij de 2023 verkiezingen als een partij die de macht wil teruggeven aan de burger via directe democratie, met name door het invoeren van een bindend referendum. Ze pleiten voor meer transparantie, minder bureaucratie en een kleinere overheid, waarbij de nadruk ligt op bottom-up besluitvorming en het versterken van lokale autonomie.
Bindend referendum invoeren
BVNL wil de democratie versterken door burgers buiten de reguliere verkiezingen direct invloed te geven op beleid via een bindend referendum. Dit moet de kloof tussen politiek en burger verkleinen en de macht decentraliseren.
Directe verkiezing Eerste Kamer
Om de democratische legitimiteit te vergroten, stelt BVNL voor om de Eerste Kamer direct te laten kiezen, gelijktijdig met andere verkiezingen. Dit moet de invloed van achterkamertjes en indirecte macht verminderen.
“De Eerste Kamer wordt direct gekozen en niet via de Provinciale Staten. Deze verkiezingen vinden tegelijkertijd plaats.”
NSC gebruikt het verkiezingsprogramma van 2023 als inhoudelijk vertrekpunt voor het programma van 2025 en reflecteert expliciet op de lessen en inbreng uit die verkiezingen. Ze benadrukken het belang van concrete oplossingen voor gewone mensen en bouwen voort op hun eerdere koers, waarbij ze leden en regio’s actief hebben betrokken bij de doorontwikkeling van hun beleid. De kern van hun visie is het herstellen van bestaanszekerheid en het versterken van de relatie tussen overheid en burger.
2023-programma als vertrekpunt voor 2025
NSC positioneert het verkiezingsprogramma van 2023 als basis voor hun huidige koers, waarbij ze voortbouwen op eerdere inzichten en betrokkenheid van leden. Dit onderstreept continuïteit en het belang van geleerde lessen uit de vorige verkiezingen.
“Het partijbestuur heeft ervoor gekozen het verkiezingsprogramma van 2023 “Tijd voor herstel” hiervoor, als inhoudelijk vertrekpunt te nemen.”
“In juni van dit jaar is gestart met de voorbereiding van dit ontwerpverkiezingsprogramma van Nieuw Sociaal Contract. Een verkiezingsprogramma waarin echte en concrete oplossingen staan voor de problemen van gewone mensen. Waarin we laten zien hoe Nieuw Sociaal Contract heeft bijgedragen en hoe we dat willen voortzetten.”
Leden en regio’s actief betrokken na 2023
Na de verkiezingen van 2023 heeft NSC expliciet leden en regio’s uitgenodigd om suggesties en ideeën aan te leveren voor het nieuwe programma, waarmee ze hun koers verder hebben aangescherpt op basis van brede input.
“Allereerst zijn leden en regio’s van harte uitgenodigd om suggesties en ideeën aan te leveren, en dat deden ze met veel betrokkenheid en enthousiasme.”
GroenLinks-PvdA verwijst in haar verkiezingsprogramma voor 2025 slechts summier naar de "2023 verkiezingen". De partij benadrukt vooral de positieve ervaring van de samenwerking in 2023 en het gezamenlijke programma dat toen tot stand kwam. Concrete beleidsvoorstellen of diepgaande reflecties op de verkiezingen van 2023 ontbreken; de verwijzingen zijn vooral beschrijvend en gericht op de totstandkoming van het huidige programma.
Samenwerking GroenLinks-PvdA versterkt sinds 2023
De partij ziet de samenwerking in 2023 als een belangrijke stap richting een gezamenlijke toekomst en als fundament voor het huidige programma. De ervaring uit 2023 wordt gepresenteerd als inspiratiebron, maar er worden geen inhoudelijke lessen of beleidswijzigingen uit die verkiezingen genoemd.
“Na de inspirerende ervaring in 2023 om mee te werken aan het eerste gezamenlijke programma van GroenLinks-PvdA, gingen we graag in op het verzoek van de partijbesturen om deze keer leiding te geven aan de totstandkoming van het programma voor de komende kabinetsperiode.”
“De samenwerking tussen onze bewegingen is sinds 2023 een flinke stap verder en sterker. Er lag een stevige basis in het vorige programma en o.a. het werk van de fractie in de Tweede Kamer.”
JA21 stelt dat bij de verkiezingen van 2023 Nederland rechts stemde, maar geen beleid kreeg, en dat de zorgen van toen – zoals onveiligheid, hoge kosten van levensonderhoud en migratie – nog steeds actueel zijn. De partij positioneert zichzelf als de oplossing voor het gebrek aan daadkracht na 2023 en belooft met concrete plannen de wensen van de rechtse meerderheid alsnog te realiseren. Hun kernvisie is het herstellen van vertrouwen, het bieden van echte oplossingen en het uitvoeren van beleid dat aansluit bij de uitgesproken verkiezingsuitslag.
Rechts stemmen, geen beleid krijgen
JA21 bekritiseert dat ondanks een rechtse stem bij de verkiezingen van 2023, er geen concreet beleid is gevoerd, waardoor urgente problemen zijn blijven liggen. Ze gebruiken deze analyse als legitimatie voor hun eigen programma en als oproep tot daadkrachtig, rechts beleid.
“De afgelopen verkiezingen van 2023 stemde Nederland rechts maar kreeg er überhaupt geen beleid voor terug. Terwijl de grote problemen waarmee Nederland wordt geconfronteerd, geen dag kunnen wachten.”
“De zorgen die gewone Nederlanders in 2023 hadden zijn dezelfde zorgen als die van vandaag. Onveilige straten, een steeds onbetaalbaarder dagelijks leven en een ontspoord migratiebeleid dat een onhoudbare druk op onze samenleving legt.”
De SGP benoemt de verkiezingen van 2023 niet expliciet in haar programma voor 2025-2029, maar richt zich op de komende verkiezingsperiode en roept kiezers op om op 29 oktober te stemmen. Het programma benadrukt een koers gebaseerd op christelijke waarden, betrouwbaarheid en concrete beleidsvoorstellen voor Nederland, zonder specifieke reflectie op de verkiezingen van 2023 zelf.
Oproep tot stemmen op 29 oktober
De SGP verwijst in haar programma naar de verkiezingsdag en roept kiezers op om hun stem uit te brengen, waarbij zij haar eigen koers en betrouwbaarheid benadrukt. Dit is de enige concrete verwijzing naar de verkiezingen in de fragmenten.
“Op 29 oktober mag u naar de stembus. Mijn oproep is helder: Stem christelijk voor Nederland. Want u weet wat u aan de SGP hebt.”
Niet expliciet genoemd in verkiezingsprogramma
Niet expliciet genoemd in verkiezingsprogramma